Ober, er zit een krent in mijn pap!

Langer verhaal: Overblijfselen

2011-03-14T09:08:00.000+01:00

Ik werk aan een langer verhaal, en heb behoefte aan feedback! Je kunt hier de voortgang volgen en je mening geven. Alvast bedankt!

Schrijfcursus: Henk (feedback)

2011-03-08T18:00:00.014+01:00

Gisteren is mijn verhaal 'Henk' besproken op de schrijfcursus. Het leek me interessant om een samenvatting van deze feedback te posten.

Gelukkig werd het verhaal over het algemeen erg goed ontvangen. Ik kreeg diverse complimenten. Men vond het prettig om te lezen, grappig, met leuke taalvondsten. Henk werd als een interessant personage gezien, en de meesten voelden zelfs wel sympathie voor hem. De belangrijkste kritiekpunten waren over het begin, het eind en een aantal feitelijkheden. Ook over de schrijfstijl werden een aantal nuttige opmerkingen gemaakt.

Het begin werd door een paar mensen als vrij abrupt ervaren. De eerste zin introduceert twee karakters (Henk en Michiel). Wie Michiel is, wordt pas later duidelijk. Dit kan verwarrend werken. Ik ga proberen hier beter op te letten. Ik ben een groot voorstander van in medias res (midden in de handeling) beginnen, omdat het erg pakkend kan werken, maar je moet uitkijken dat je je lezer wel voldoende informatie geeft om het verhaal meteen te kunnen volgen.

Ook het eind vonden mensen nogal abrupt. Sommigen stelden voor om het einde in principe zo te laten, maar wat meer tijd te nemen om het te vertellen. Anderen vonden het jammer dat het verhaal hier eindigde en wilden weten hoe het verder zou gaan. Een goeie opmerking van de docente vond ik dat dit verhaal eigenlijk meer een situatieschets of anekdote is dan een kort verhaal: het eind van dit stuk zou het begin kunnen zijn van een langer verhaal waarin Henk daadwerkelijk iets gaat doen: zijn collega's terug gaan pakken, ze juist beter leren kennen, er vandoor gaan, etc. De les die ik hieruit trek is dat een verhaal meestal pas echt voldoening geeft als er iets verandert aan de hoofdpersoon, en hij wezenlijke actie onderneemt om het probleem waar hij mee zit, uit de wereld te helpen (goedschiks of kwaadschiks).

Ik heb dit verhaal vrij snel geschreven, en daardoor een paar belangrijke details niet helemaal goed neergezet. Het bleek dat ik mijn lezers niet moet onderschatten: elk punt waar ik een beetje kort door de bocht was gegaan tijdens het schrijven, werd door iemand opgemerkt:

De uitlopende inkt van de printjes op het eind deed een van de cursisten afvragen in welke tijd het verhaal speelt: tegenwoordig hebben alle bedrijven laserprinters. Ik heb me dit gerealiseerd, maar vond het beeld zo mooi dat ik het niet wilde schrappen. Misschien had ik dat wel moeten doen.

Sprinklers zijn vrijwel altijd gekoppeld aan het brandalarm, dus als de sprinklers afgaan, is Henk in feite al verzekerd van redding. Ook dit is door mijn hoofd geschoten, maar op dat moment was ik blij dat ik een mooie 'clou' had bedacht en had geen zin het eind weer om te gooien. Maar het maakt het verhaal er niet sterker op.

Op een gegeven moment is 'iedereen' naar de borrel. Frida ook? Ze wordt niet echt beschreven als een feestnummer. Natuurlijk kan het zijn dat ze vroeg naar huis is gegaan, maar dat had ik dan moeten noemen.

Waarom komt Henk zo makkelijk uit zijn functioneringsgesprek? Zou hij niet met kritiek van Michiel te maken krijgen? Natuurlijk kan het zijn dat Michiel het ziet als een formaliteit waar hij zo snel mogelijk vanaf wil zijn, maar dat had ik misschien duidelijker moeten maken.

Salaris inhouden vanwege roken mag niet in Nederland. Kamers zonder ramen ook niet. Bij deze twee punten werd nog wel terecht opgemerkt dat bedrijven zich natuurlijk niet altijd aan de regels houden. Ook dit had ik misschien duidelijker moeten maken.

Ik viel genadeloos door de mand als niet-roker. De rokers onder de cursisten merkten op dat je de aansteker, niet de vlam, onder de sigaret houdt, en dat rokers spreken van 'een trekje nemen' of 'diep inhaleren', niet van 'zuigen'. Ook vroegen ze zich af of Henk de term 'sigaret' zou gebruiken en niet een term als 'peuk'.

Ik vind dit allemaal goede punten. Het geeft duidelijk aan dat je bij de planning van een verhaal niet de kantjes eraf kunt lopen. Je lezers zijn minstens zo opmerkzaam als jij, en als je stiekem al weet dat iets niet helemaal klopt (of niet precies weet hoe iets zit), zullen zij dat zeker ook doorzien. De meeste van deze problemen zijn overigens prima op te lossen, misschien met uitzondering van het sprinkler-probleem; dat vergt wat meer aanpassing.

Mijn schrijfstijl werd erg positief beoordeeld. Wel raadde de docente mij aan alinea's wat langer te maken, omdat steeds zulke korte stukjes in een langer verhaal vermoeiend kan worden voor de lezer. Ook gaf ze een aantal tips waar nog woorden te schrappen waren. Een paar voorbeelden, met de te schrappen woorden tussen haakjes:

Iemand die je [...] een dolk in de rug zou steken, (natuurlijk) zonder zijn tandpastaglimlach...

Vroeger, toen mocht je nog gewoon roken (op je kamer).

En rokers werden sinds kort (ook nog) gekort op hun salaris!

Je verliest eigenlijk niets als je deze woordjes weglaat, en het verhaal leest er vlotter door.

Al met al ben ik erg tevreden met de feedback die ik gekregen heb. De positieve opmerkingen geven me vertrouwen dat ik een leuk verhaal kan schrijven. De kritische noten maken voor mij nog eens duidelijk dat research en planning erg belangrijk zijn bij schrijven, en geven me een aantal goeie aandachtspunten voor volgende verhalen.

Ik denk niet dat ik de feedback ook ga verwerken in dit verhaal, omdat ik niet van plan ben het nog verder uit te werken. Het was niet meer dan een leuke schrijfoefening voor mij. Wel zal ik deze opmerkingen zeker toepassen op nieuwe schrijfsels. Ik zit vol ideeën; daarover hopelijk binnenkort meer.

Schrijfcursus: Henk

2011-02-17T11:40:00.020+01:00

Inleiding: Klagen & wenen
Ik ben deze week begonnen aan een schrijfcursus bij het LAKtheater, gegeven door Marianne Reijnders (waarschuwing: goeie docente, slechte website :-). De eerste cursusavond had als thema “Klagen en wenen”. Het doel was om aan de hand van een aantal stappen een complete opzet voor een kort verhaal te schrijven. Ik heb het thuis verder uitgewerkt. Dit is het eindresultaat.

Meer dan bij eerdere verhalen voel ik me geroepen om te zeggen dat elke gelijkenis met de werkelijkheid berust op het samenkneden van vele kleine stukjes werkelijkheid en een royale portie overdrijving. En dat de meningen in het verhaal die van Henk zijn, niet die van mij.

UPDATE: zie ook de feedback die ik op dit verhaal gekregen heb.

====================================================

Henk

Natuurlijk, dacht Henk. Michiel begint weer gewoon dwars door me heen te praten!

Lekker makkelijk, je werknemers negeren en gewoon je eigen zin doordrijven. Scheelt een hoop lastige discussies.

Niet dat zijn collega's ooit iets nuttigs te melden hadden. Carolijn kakelde altijd maar over hoe super haar weekend was geweest, hoe super haar vriend wel niet was, en welke superaanbieding ze bij de supermarkt had gevonden. Dat getetter was aan de overkant van de straat nóg te horen.

Peter was zo'n mannetje met ambities. Iemand die je bij de minste aanleiding een dolk in de rug zou steken, natuurlijk zonder zijn tandpastaglimlach ook maar een fractie van een seconde te verliezen.

En Frida. Die liep als een dementerende zombie door de gang en zei tegen niemand boe of ba. Had ze nou iets van een zenuwinzinking gehad of zo? Nou ja, dat beweerde men. Misschien voelde ze zich gewoon te goed om hallo te zeggen.

Henk snakte naar een sigaret. Vroeger, toen mocht je nog gewoon roken op je kamer. Nu moest je buiten in de kou gaan staan. En rokers werden sinds kort ook nog gekort op hun salaris! Alleen omdat ze af en toe even hun kop helder moesten krijgen. Het was zo oneerlijk.

Hij peinsde er niet over om salaris in te leveren, dus was hij gestopt met roken. Zijn dokter raadde hem dat al jaren aan, maar Henk was niet geïnteresseerd in zijn gezondheid. Voor hetzelfde geld lag hij morgen onder een bus.

"Oh ja, nog even over de verhuizingen," zei Michiel. Henk spitste zijn oren; dit ging hem aan. Er gonsden al een tijd geruchten. Zijn kamer met uitzicht zouden ze hem niet afnemen!

"Henk, jij gaat naar 7A. Da's mooi, dan ben je op vrijdag het eerst bij de uitgang!"

"Maar... 7A heeft helemaal geen ramen." stamelde Henk.

"Het is maar voor tijdelijk. We zijn de hele situatie opnieuw aan het bekijken."

"Het vriest daar in het weekend! Op maandag..."

"Geen paniek, gaan we allemaal regelen. Jij en Peter gaan donderdag over, de rest op vrijdag."

Henk knarsetandde zachtjes. Ja ja, "tijdelijk". Dat kende hij. Hij zou het er niet bij laten zitten. Hij zou weer naar de OR gaan. Ze konden hem niet langer negeren! En morgen, op zijn functioneringsgesprek, zou hij het Michiel flink moeilijk maken! Hier was het laatste woord nog niet over gezegd.

* * *

Michiel hing met zijn hele lichaam tegen de lamellen aan en keek naar buiten.

"Moet je kijken, dat wijf kan écht niet parkeren. Hier, gaat ze voor de derde keer steken. Mijn BMW kan daar wel twee keer in!"

Had hij het nou niet gehoord, dacht Henk, of was dit een bewuste tactiek om het onderwerp van de kamers te vermijden? Het moest het laatste zijn. Michiel wist donders goed dat hij fout zat.

Hij loerde verlangend naar het pakje Marlboro op Michiels bureau. Zou hij salaris inleveren voor het roken? Vast niet. Hij kwam laat, was vroeg weg, en stond elk kwartier te hijsen. Maar hij krijgt er natuurlijk geen cent minder om. Dat soort regels gelden alleen voor gewone werknemers.

Henk begon opnieuw. "De Arbo-regels stellen duidelijk dat..."

Michiel wuifde de rest van zijn zin weg. "Ach joh, dat komt in orde. Een paar weekjes, tops. Misschien kan je naar de eerste, op de kamer bij Frida? Is dat niks?"

"Frida? Alsjeblieft zeg..."

Michiel keek op de klok en klakte met zijn tong. Het klonk definitief. "Hee, mijn drie-uur staat zo voor de deur. Volgens mij zijn wij klaar. Goed nieuws: je functioneert nog!"

Joviaal gooide hij de deur open en gaf Henk nog een knipoog. "Ben je daar ook weer voor een jaar vanaf!" Gelaten liep Henk de gang op. Hij draaide zich om om nog iets te zeggen, maar de deur sloeg met een klap dicht.

* * *

Vijf verbaasde gezichten staarden Henk aan. Ze hadden hem duidelijk niet verwacht.

Natuurlijk deden ze het er om. Het was een bewuste campagne om hem monddood te maken.

"Henk, je bent er tóch!" zei Peter, zogenaamd opgetogen. Terwijl hij dit natuurlijk samen met Michiel bekokstoofd had.

"Waarom was ik niet uitgenodigd?"

"Oh, had je de uitnodiging niet gehad? Sorry, daar is iets misgegaan."

"We móeten het hebben over de kamers. Ik zit nu in dat ijskoude rommelhok..."

"Hè? Het kamerverhaal is toch al een hele tijd rond?" kwaakte Carolijn verbaasd. Henk schoot haar een vuile blik toe. Hij kwam niet aan.

De andere aanwezigen begonnen weg te kijken en op hun stoel te schuifelen. Ja, dacht Henk, iemand moet het gevoelige onderwerp toch aansnijden! Jullie durven allemaal gewoon niet, stelletje schijtluizen.

Peter klikte zijn koffertje dicht en veerde op. "Jongens, het spijt me verschrikkelijk, maar ik moet er echt vandoor. Belangrijke meeting!"

Hij stormde weg met die streberige tred van hem. Op weg naar buiten stond hij op Henk zijn teen. Geen enkele verontschuldiging natuurlijk.

Henk voelde in zijn broekzak het pakje sigaretten dat hij tussen de middag had gekocht. Dat zou zijn daad van verzet worden. Zijn moment van triomf. Als zijn collega's straks allemaal aan de borrel waren, zou hij er een opsteken. Op zijn kamer. En van zijn salaris bleven ze mooi af!

* * *

Eindelijk vier uur, en Henk was blij toe. Hij zat hier maar te bibberen in deze lelijke bezemkast. Tijdelijk, ja ja. Tot je pensioen is ook tijdelijk.

De hele dag was het al een klereherrie geweest. Konden die verhuizers niet zachter doen? Hield er dan helemaal niemand meer rekening met hém?

Hij keek op toen er met een zwaar schuivend geluid een schaduw voor zijn deur verscheen.

Hij schoot overeind en probeerde zijn deur te openen. Het lukte niet. De deurknop zat blijkbaar vastgehaakt aan de kast die de verhuizers aan de andere kant hadden geparkeerd.

Hij bezon zich op maatregelen. Moest hij nou om hulp gaan roepen, als een of andere klungel die zichzelf in de nesten had gewerkt? Het was toch zeker hún fout?

Aan de andere kant: het was wel vrijdagmiddag, en het begon steeds stiller te worden.

Uiteindelijk bonsde Henk op de deur. "Hee! Hallo! Hallo!!" Er kwam geen antwoord.

Henk plofte in zijn bureaustoel. Hij zat er helemaal doorheen. Ze waren hem vergeten. Iedereen negeerde hem, zag hem over het hoofd.

Maar ze stelden wél allemaal eisen! Ze wilden hem wél allerlei regeltjes opleggen! Nou, hij zou het niet meer pikken!

Kokend van opgekropte woede griste Henk het pakje sigaretten uit zijn broekzak. Met trillende handen peuterde hij het open. Het pakje scheurde en alle sigaretten kletterden op de grond. Hij smeet het lege pakje tegen de muur, pakte een sigaret op, veegde er een vlok stof af en wist 'm na twee pogingen in z'n mond te steken.

Goddank had hij zijn aansteker nog altijd bij zich. Daar had hij nog geen afstand van kunnen doen. Hij hield de vlam onder het uiteinde van de sigaret en zoog. Aaahh...

Zometeen zou hij iemand gaan bellen om hem te bevrijden, als hij die veel te moderne telefoon met al die stompzinnige extra functies tenminste aan de praat kreeg. Maar hij had geen haast.

Tevreden blies Henk een paar grote rookkringels. Eindelijk, even rust. Eindelijk vrij. Even geen collega's. Niemand die over hem heen kon walsen, hem kon marginaliseren, hem kon negeren. Gewoon lekker genieten van een sigaretje op je eigen kamer. Dit was het leven.

Toen begon er boven zijn hoofd iets doordringend te piepen.

Harde stralen koud water sproeiden over Henk en zijn bureau heen. Binnen de kortste keren was alles doorweekt. Een klein beekje van inkt kabbelde van een stapel printjes af.

Met een onzalig voorgevoel reikte hij naar de kletsnatte telefoon, hopend op een kiestoon.

Frenzy

2010-09-05T21:58:00.004+02:00

Voor iemand die schrijven erg leuk vindt, doe ik het erg weinig. Waarom dat is, weet ik eigenlijk niet. Een enkele keer heb ik een plotseling goed idee; dan heb ik binnen een paar minuten een leuk stukje neergepend. Maar vaak gaan er maanden voorbij dat ik nauwelijks tekst produceer.

Dat zit mij dwars. Want zoals ik al zei, ik vind schrijven erg leuk. Er is niets prettigers dan woorden aan elkaar rijgen tot goed lopende zinnen, en zinnen tot effectieve paragrafen, en paragrafen tot een tekst die een gevoel of idee overbrengt. Maar er is niets vervelenders dan je herinneren hoe goed het toen ging en je realiseren dat het nu niet meer lukt.

Waarom ik soms lange tijd geen inspiratie heb? Ik heb wel een paar theorieën, maar geen van allen bevredigen ze helemaal.

Theorie 1 is dat het samenhangt met de rest van m'n leven: als m'n werk goed loopt, en m'n sociale leven prettig voortkabbelt, en ik loop niet teveel te dubben over van baan veranderen, meer moeten sporten of een huis kopen, dan heb ik de rust die nodig is om goeie ideeën te genereren. Tja, het zou kunnen, maar in hoeverre dit een wetmatigheid is, weet ik niet.

Theorie 2 is dat het een kwestie is van tijd inruimen voor schrijven. In zekere zin dus gewoon een kwestie van discipline: je gaat maar zitten en je gaat wat schrijven. Het hoeft niet goed te zijn, als je maar woorden achter elkaar zet. Veel schrijvers werken in ieder geval deels zo, en het schijnt te werken, maar mijn ervaring is dat je wel vooraf moet weten *wat* je gaat schrijven. Anders kun je heel lang met een leeg vel op je scherm blijven zitten.

Theorie 3 is de minst grijpbare: misschien heb je inspiratie wel helemaal niet in de hand. Is het een min of meer toevalligheid, en moet je dus niet proberen om het na te jagen maar moet je er gewoon gebruik van maken als zij zich aandient en erin berusten als het het tijdelijk laat afweten. Deze theorie heeft een zekere aantrekkingskracht op mij, al was het maar omdat hij, in tegendeel tot de eerste twee, geen radicale veranderingen in je leven suggereert. Just go with the flow, dude.

Ik denk dat in alle drie de theorieën wel iets zit. Ik heb nu in ieder geval besloten om nummer 2 eens wat beter uit te proberen: ik heb een 'script frenzy' ingelast voor een verhaal waar ik al heel lang aan werk met een vriend. Het idee is om enige tijd lang gefocust aan 1 project te werken. De komende negen weken wil ik (vrij bescheiden) minstens vijf pagina's per week gaan schrijven. Hopelijk is daarmee de eerste versie van het verhaal af. Dan kan het eindeloze schaven en herschrijven beginnen.

Ik ben benieuwd of het werkt. Ik heb het in ieder geval semi-serieus aangepakt, met een kalendertje aan de muur waarop ik de pagina's afstreep en een dagelijks alarm in m'n telefoon om mij te herinneren dat er geproduceerd moet worden. De eerste vier dagen gaan prima: al 7 pagina's geschreven!

Voorlopig ziet het er dus goed uit voor de middelste theorie. Ik geniet er van zo lang als het werkt. Maar ongetwijfeld komt er een moment dat het universum roet in het eten gooit. Ofwel door iets banaals als een conflict op werk, of doordat plotseling de uitzonderlijke configuratie van hemellichamen die mij creativiteit instraalden onherroepelijk voorbij is. Tegen die tijd hoop ik dat ik zo verstandig ben om erin te berusten, en op een beter tijdstip weer eens een beroep te doen op discipline.

Gaap

2010-07-11T15:57:00.000+02:00

Een zeer actief katje uit Leiden
Dat hield zich niet aan vaste tijden
Elke dag klonk gemauw
Voor dag en voor dauw
Om zijn baas met zijn komst te verblijden

Analyse: Scrubs S01E04, "My Old Lady"

2010-04-26T17:30:00.004+02:00

Dit is een oefening om de structuur van een goed geschreven sitcom episode te doorgronden. Het is in eerste instantie voor mijzelf bedoeld, maar misschien vinden anderen het interessant om te lezen.

Eerst volgt een korte introductie voor mensen die Scrubs niet kennen, wat terminologie, dan een detail outline (die scene voor scene beschrijft wat er gebeurt) en tot slot een analyse van de verhaalstructuur.

De aflevering is op het moment van schrijven op YouTube te bekijken:
deel 1, deel 2.

Introductie

Scrubs gaat over de lotgevallen van een aantal jonge medici in het Sacred Heart hospital: de gedreven JD, zijn beste vriend Turk (chirurg), de onzekere rijkeluisdochter Elliot en Carla, Turk's vriendin en zuster in hetzelfde ziekenhuis. JD, Turk en Elliot zijn artsen in opleiding.

Ondersteunende karakters zijn o.a.: dr. Kelso, de chief medical officer, die efficiëntie en geld voor alles stelt, dr. Cox, een gedreven maar uitermate cynische arts en begeleider van de drie, en de conciërge ("Janitor"), die een vete met JD heeft en hem voortdurend te grazen probeert te nemen.

JD is de hoofdfiguur van de serie; het meeste beleven we vanuit zijn perspectief. Hij heeft als bijzondere eigenschap dat hij regelmatig halverwege een gesprek een gek "visioen" krijgt van iets, vaak een humoristische overdrijving van het onderwerp van gesprek.

Dit is een van de eerste afleveringen van Scrubs; Carla en Turk zijn net begonnen met daten. JD en Elliot, die later een relatie krijgen, zijn nu alleen vrienden. De relatie Carla / Elliot is moeizaam.

Terminologie

teaser = kort stukje voor de title sequence, om te zorgen dat het publiek van het vorige programma blijft hangen.

plot twist = onverwachte wending van het verhaal.

act structure = verdeling van de aflevering in stukken vanwege de reclameblokken. Sitcoms hebben over het algemeen een teaser en 3 acts. Elke act zou met een cliffhanger moeten eindigen om het publiek vast te houden. Bovendien hebben de acts een taak in het verhaal: act 1 brengt je hoofdfiguur (of -figuren) in de problemen, act 2 maakt de problemen erger (en heeft vaak een plot twist aan het eind), en in act 3 worden de problemen opgelost.

act break = de overgang tussen twee acts.

set-up = iets wat getoond of verteld wordt ter voorbereiding van iets belangrijks dat later in de aflevering moet gebeuren. Bijvoorbeeld: we zien een karakter een bananenschil op de grond laat vallen; dit is de set-up voor het latere uitglijden van een ander karakter.

pay-off = het complement van de set-up; hoe dingen uiteindelijk uitpakken. het uitglijden is de pay-off van het laten vallen van de bananenschil.

Detail Outline

Scrubs Season 1, Episode 4 - "My Old Lady"
geschreven door: Matt Tarses
geregisseerd door: Marc Buckland

TEASER

1. Appartement JD & Turk
Elliot en Carla zitten op de bank bij JD en Turk te ruziën. Elliot heeft aangenomen dat Carla niet van klassieke concerten houdt; Carla denkt dat Elliot dat denkt omdat zij, Carla, geen rijke ouders heeft. JD fluistert tegen Turk dat ze moeten ingrijpen maar Turk waarschuwt van niet. JD zegt toch iets en Elliot & Carla beginnen hem uit te foeteren in plaats van elkaar.

2. # Visioen JD #
JD trekt aan een grote hendel en de tijd spoelt terug.

3. Apt. JD & Turk
De ruzie speelt zich opnieuw af, JD wil dit keer niets zeggen maar kan zich toch niet inhouden, en Elliot en Carla vallen hem opnieuw aan.

TITLE

ACT 1

4. Buiten Sacred Heart hospital
JD komt aan.

5. Gang
JD, Elliot en Turk lopen door gangen.
[ VOICEOVER JD zegt dat 1 op de 3 patiënten die in het ziekenhuis opgenomen worden, sterft. ]

6. SNELLE MONTAGE:
David's kamer: Turk komt binnen.
Mrs. Guerrero's kamer: Elliot komt binnen.
Ms. Tanner's kamer: JD komt binnen.

7. MONTAGE: Side-by-side van de drie kamers
Turk, Elliot & JD stellen zich voor als de dokter.

8. Ms. Tanner's kamer
JD moet over luidruchtige familieleden heen roepen. Ze zeggen dat hij te jong is om een goede dokter te zijn. Zijn patiënte, een kordate oude vrouw, stopt ze en zegt dat ze vertrouwen in hem heeft. Ze heeft een onderonsje met JD en adviseert hem om haar familie weg te sturen en te laten zien dat hij "in control" is. Hij doet een poging maar ze willen niet weggaan. Ze moedigt 'm nog eens aan om assertiever te zijn en hij gooit ze alsnog de kamer uit.

9. David's kamer
Turk en zijn collega-chirurgen stellen een diagnose voor een jonge man: een hernia. De patiënt, David, maakt grappen en zegt iets over football, maar ze reageren niet en gaan snel verder naar de volgende patiënt.

10. Mrs. Guerrero's kamer
Elliot's patiënt, mrs. Guerrero, een Spaanse vrouw van middelbare leeftijd, spreekt geen Engels. Elliot zegt tegen haar (in het Engels) dat ze een Spaanse zuster heeft geroepen. Omdat ze helemaal niet met haar patiënt kan communiceren zegt ze maar een onzin-zinnetje in het Engels. Net op dat moment komt Carla binnen; de sfeer tussen hen is ijzig.

11. Rec room
Turk is aan het fitnessen. JD loopt binnen en vertelt hem dat ms. Tanner zo'n leuke vrouw is. Turk begrijpt het niet; hij houdt liever afstand van zijn patiënten, want hij is bang dat hij anders niet geconcentreerd kan opereren. JD zegt tegen Turk dat hij wat mist; Turk wil er niet aan. Hij kent de naam van zijn herniapatient niet eens. JD zegt sarcastisch dat die patiënt zich vast erg veilig en verzorgd voelt. Turk loopt geïrriteerd weg.

12. Mrs. Guerrero's kamer
Elliot zegt tegen mrs. Guerrero dat dr. Cox er aan komt. Carla vertaalt. Carla zegt dat Elliot wel Spaans had mogen leren op haar dure privéschool. Dr. Cox komt erbij; Elliot vraagt hem om bevestiging voor een standaardprocedure; dr. Cox reageert geïrriteerd en zegt dat ze niet alles aan hem moet vragen. Carla stoot Elliot tegen de schouder als ze wegloopt.

13. Gang
Dr. Kelso zet net een handtekening voor een bezorger als JD hem komt vragen wat te doen met ms. Tanner. Tijdens het gesprek mime't de conciërge dat hij JD gaat vermoorden. Dr. Kelso adviseert nierdialyse voor ms. Tanner.

14. Ms. Tanner's kamer
Dr. Kelso en JD lopen de kamer binnen; ms. Tanner is er vandoor.

15. # Visioen JD: Buiten #
Een prikkeldraadhek op de achtergrond. Zoeklichten, sirenes, hondengeblaf. Ms. Tanner komt tevoorschijn uit een tunnel, klapt haar looprek uit en roept "Freedom!".

16. Ms. Tanner's kamer
Ms. Tanner heeft een briefje achtergelaten dat ze naar het park is.

ACT 2

17. David's kamer
Patiënt probeert weer over football te praten met een zuster, maar die reageert niet. Dan wandelt Turk binnen en reageert wel, maar wil direct weer weglopen. Patiënt vraagt of hij niet even een minuutje heeft, en Turk aarzelt, bedenkt zich en gaat naast het bed zitten.

18. Park
JD vindt ms. Tanner terug in het park bij een familiefeestje en zegt dat ze in het ziekenhuis had moeten blijven. Ze nodigt hem uit om te blijven. Haar kleinkind Samantha is jarig en dat wil ze niet missen.

19. Mrs. Guerrero's kamer
Elliot vraagt Carla om bevestiging voor de onderzoeken die ze wil laten uitvoeren. Carla geeft die bevestiging. Elliot vraagt Carla om haar een zinnetje Spaans te leren dat ze tegen de patiënt kan zeggen. Carla doet dat en Elliot zegt het tegen haar patiënt, die er erg blij mee is.

20. Gang
Turk duwt David in een rolstoel door de gang en geeft hem een harde zet. David rolt door de gang, excited, en komt met rolstoel en al tegen 10 oversized bowlingkegels aan; ze vallen allemaal om. Turk, David en iedereen op de gang juicht.

21. Park
JD zit nog steeds bij het feestje. Hij probeert ms. Tanner terug te krijgen maar ze maakt geen haast. Ze wil dat Samantha de kaarsjes uitblaast en een wens doet, maar die kan maar niet beslissen wat ze zal wensen.

22. # Visioen JD #
JD duwt Samantha met haar gezicht in de taart.

23. Park
JD is ongeduldig en zegt tegen de aanwezigen dat het belangrijk is dat ms. Tanner nu teruggaat. Ze zegt dat ze meekomt als de kaarsjes uit zijn en JD blaast ze samen met Samantha uit.

24. Mrs. Guerrero's kamer
Elliot blijft om bevestiging vragen van Carla, en die geeft het, enigszins terughoudend. Plotseling vraagt Elliot aan Carla of ze al met Turk naar bed geweest is. Carla reageert eerst geschokt/verontwaardigd, en Elliot verontschuldigt zichzelf. Dan zegt Carla dat ze altijd een tijd wacht, en een man plotseling bespringt, net als hij denkt dat het er nooit van zal komen. Elliot zegt dat ze sex meestal als ijsbreker gebruikt, en dat ze geen hoge eigendunk heeft. Ze lachen samen.

25. OK
Turk opereert en is met een cameraatje op zoek naar de hernia van David, maar hij is de weg kwijt. Dan vinden ze iets zorgwekkends.

26. Mrs. Guerrero's kamer
De toestand van mrs. Guerrero gaat ineens achteruit.

27. Ms. Tanner's kamer
JD vertelt ms. Tanner dat ze aan de dialyse moet. Ze zegt dat ze dat niet wil. JD zegt dat ze geen andere opties heeft. Ze zegt dat ze die wel heeft, en dat ze klaar is om te sterven.

28. # Visioen JD #
De bezorger die net bij dr. Kelso stond komt binnen en zegt dat hij een ton bakstenen ("a ton of bricks") voor JD heeft. JD tekent en de bakstenen vallen op zijn hoofd.

ACT 3

29. Mrs. Guerrero's kamer
Elliot en Carla houden bezorgd mrs. Guerrero's toestand in de gaten.

30. OK
Turk en de begeleidende chirurg kijken bezorgd naar de operatietafel.

31. Ms. Tanner's kamer
JD is verbijsterd en uit het veld geslagen. Ms. Tanner zegt dat ze klaar is om te gaan. JD probeert haar te overtuigen dat ze met dialyse nog heel lang mee kan, maar ze weet dat hij het te rooskleurig voorstelt.

32. Hal
Turk is aan de telefoon met David's vader en zegt dat ze een soort kanker hebben gevonden bij David, maar dat ze het nog niet tegen David gezegd hebben, en dat ze er hopelijk nog op tijd bij zijn. Dr. Kelso spreekt Turk aan en vermaant hem voor het rolstoelbowlen. Hij zegt dat patiënten geen vriend nodig hebben maar een dokter.

33. Gang
Elliot en Carla bespreken de toestand van mrs. Guerrero. Elliot vraagt Carla om advies wat te doen, maar Carla zegt dat zij dat als zuster niet kan geven. Elliot is bang om een beslissing te nemen.

34. Mrs. Guerrero's kamer
Ze komen de kamer binnen. Carla zegt dat mrs. Guerrero moet weten wat er gaande is. Elliot zegt dat ze zo terug is en maakt zich uit de voeten.

35. Hal
Dr. Cox en JD bespreken ms. Tanner's geval. Dr. Cox zegt dat er geen ethisch dilemma is omdat het haar eigen keuze is. JD vindt het zijn plicht als dokter om iets te doen. Dr. Cox maakt hem belachelijk. Dan wordt hij serieus en zegt dat het JD's eigen probleem is: hij is bang voor de dood en dat kan eigenlijk niet als arts.

36. # Visioen JD #
JD speelt vier op een rij met de Dood en verliest.

37. Hal
JD blijft het moeilijk vinden. Dr. Cox laat hem alleen.

38. David's kamer
Turk is aan het socialisen met David. David zegt dat hij zijn vader gesproken heeft en dat hij langskomt. Turk zegt niets over de kanker, maar David voelt dat er iets aan de hand is en confronteert hem. Dan vertelt Turk eerlijk hoe het ervoor staat.

39. Gang buiten ms. Tanner's kamer
De familie is bij ms. Tanner. JD kijkt vanuit de gang toe.
[ VOICEOVER JD zegt dat ze haar beslissing aan haar familie aan het vertellen is en dat hij op dit moment absoluut niet haar kamer in wil gaan. ]
De conciërge verschijnt met een vloermop-apparaat en komt dreigend op JD af. Hij glipt toch ms. Tanner's kamer in, net als haar familie vertrekt.

40. Ms. Tanner's kamer
ms. Tanner blijkt het haar familie toch niet verteld te hebben. Ze wilde ze niet belasten en ze wil niet dat ze haar van gedachten proberen te veranderen. JD probeert haar van gedachten te veranderen door een lijst op te lezen met dingen die iedereen in z'n leven gedaan zou moeten hebben. Ms. Tanner blijkt vrijwel alles gedaan te hebben.

41. Gang buiten mrs. Guerrero's kamer
Carla komt de gang op en vraagt Elliot boos waar ze blijft, en dat ze mrs. Guerrero moet zeggen hoe het ervoor staat. Elliot, bijna huilend, zegt dat ze zelfs niet kan kiezen welk blikje uit de automaat te halen; een medische beslissing die fataal kan uitpakken, kan ze zeker niet maken. Carla sympathiseert. Ze zegt dat een van de redenen dat ze Elliot aanvankelijk niet mocht is dat Elliot erg goed is in wat ze doet, en Carla zich daardoor bedreigd voelde in haar aanzien. Gesterkt door dit compliment hakt Elliot de medische knoop door.

42. Ms. Tanner's kamer
JD is nog steeds met zijn lijst bezig. Ms. Tanner zegt dat ze nergens spijt van heeft en echt klaar is om te sterven. Hij bladert nog eens door de lijst en zegt dat ze inderdaad een ongelooflijk leven gehad. Ze vraagt of hij geen andere patiënten heeft om te bezoeken; hij zegt dat hij twee uur vrij is. Ze spoort hem aan om tijd voor zichzelf te nemen: ook een aantal dingen van de lijst gaan doen, of gewoon een keer op het gras liggen en niks doen. Hij belooft dat hij dat zal doen. Ze stuurt hem weg, maar hij blijft dralen. Ze vraagt of hij oké is, en hij zegt dat hij bang is. Ze omhelst hem en stelt hem gerust.

43. SNELLE MONTAGE:
Gang: Turk rijdt David richting OK.
Mrs. Guerrero's kamer: Elliot en Carla sluiten een infuus aan.
Ms. Tanner's kamer: JD zit bij het bed van Ms. Tanner.
OK: Turk opereert David.

44. SNELLE MONTAGE:
Ms. Tanner's kamer: we horen aan de hartmonitor dat ms. Tanner's hart stopt. JD reageert geschokt en verdrietig.
Mrs. Guerrero's kamer: hetzelfde gebeurt met mrs. Guerrero en Elliot.
OK: hetzelfde gebeurt met David en Turk.

45. Ms. Tanner's kamer
JD praat met de familie. Hij zegt dat ms. Tanner vredig overleden is.

46. Wachtkamer
Turk praat met de vader van David. De vader zegt dat Turk zijn best gedaan heeft en bedankt hem dat hij een vriend voor David was.

47. Mrs. Guerrero's kamer
Dr. Cox zegt dat Elliot niet aan zichzelf moet twijfelen en dat ze alles goed gedaan heeft. Elliot zegt dat ze dat weet.

48. SNELLE MONTAGE:
[ VOICEOVER JD zegt dat normaal gesproken 1 op 3 mensen sterft, maar dat de kansen op sommige dagen ongunstiger zijn ]
Ms. Tanner's kamer: JD praat verder met de familie.
Wachtkamer: Turk praat verder met de vader van David.
Mrs. Guerrero's kamer: Elliot praat met de zoon van mrs. Guerrero.

49. MONTAGE: Side-by-side van de drie kamers
Turk, Elliot & JD zeggen: "I'm so sorry."

50. Kamer
Turk en een aantal andere chirurgen in opleiding lopen een kamer uit.
[ VOICEOVER JD: "je kunt op dat soort dagen alleen maar hopen dat je er iets van leert" ]
Turk bedenkt zich, loopt terug en stelt zich voor aan de patiënt.

51. Gang
[ VOICEOVER JD: "wat dan ook" ]
Elliot geeft precies aan wat voor onderzoeken ze uitgevoerd wil hebben op een patiënt.

52. Grasveld
JD ligt op een grasveld, niets te doen.
[ VOICEOVER JD: "ook al is het maar op het gras liggen en denken aan de dingen die je nog wil gaan doen" ]
Elliot, Carla en Turk komen aanlopen en gaan bij JD zitten.

CREDITS

Analyse

Teaser

De teaser dient vooral als herinnering voor de kijker van de moeizame relatie tussen Elliot en Carla en daarmee als set-up voor hoe ze in de rest van de aflevering met elkaar omgaan.

De teaser staat qua inhoud vrijwel los van de rest van de aflevering. Dit kan helpen om te laat inschakelende kijkers nog niet direct het begin van het centrale verhaal te laten missen.

Verhaallijnen

De rest van de aflevering is gestructureerd als drie elkaar spiegelende verhaallijnen, waarbij die van JD (als hoofdfiguur van de serie) de meeste tijd krijgt.

De '1 op de 3 patiënten sterven' voice-over aan het begin is een set-up voor het eind van de aflevering. De kijker wordt uitgenodigd om te speculeren: wie van deze drie patiënten zal sterven? De pay-off (als je het zo kan noemen in dit geval) is dat ze alle drie sterven.

De spiegeling van verhaallijnen wordt expliciet gemaakt door de montages van korte scenes en de side-by-side montage. Dit helpt de kijker om de structuur van de aflevering direct te begrijpen. Aan het eind keren dezelfde montages terug (praten met familie, side-by-side "I'm so sorry."). De montages bevatten verder de boodschap van de aflevering: ook al doe je nog zo je best, de dood hoort bij het werk.

Ook tussen de twee montage-gedeeltes in springen we voortdurend van de ene patiënt naar de andere. Alleen de lijnen van JD en Turk kruisen elkaar even kort; voor de rest zijn ze onafhankelijk. Dit is overigens een van de redenen om in de teaser en aan het eind van de aflevering alle vier de hoofdpersonen samen te tonen: zodat de kijker hun band met elkaar niet uit het oog verliest.

Relaties

De relatie Elliot/Carla is erg prominent in de aflevering (na een slechte start worden ze toch vriendinnen). Daarnaast JD/Cox (Cox maakt hem altijd belachelijk maar toont toch dat hij om hem geeft door het oprechte advies) en in mindere mate de relatie JD/Turk (meningsverschil doordat Turk, net als de andere chirurgen, niet met zijn patiënten praat).

Bijfiguren

Dr. Kelso is, zoals meestal, de "voice of evil": hij adviseert Turk om niet te socialisen met patiënten.

Dr. Cox is de hard-boiled mentor die Elliot zegt dat ze zelf beslissingen moet maken en JD zegt dat hij moet leren omgaan met de dood.

De conciërge heeft maar een kleine rol in deze aflevering. Hij is er eigenlijk alleen voor comic relief.

De drie patiënten zijn gekozen met een specifiek doel. Elliot heeft een Spaanssprekende patiënte zodat ze gedwongen wordt om met Carla om te gaan, Turk heeft een jonge, vlotte prater zodat het geloofwaardig is dat hij met deze patiënt voor het eerst een connectie kan maken, en JD heeft een assertieve oude vrouw die van het leven genoten heeft maar niet bang is voor de dood zodat hij die dingen van haar kan leren. JD is altijd op zoek naar een mentor (zo wil hij dr. Cox altijd zien, tot diens ogenschijnlijke ergernis), en ms. Tanner is een mentor/moederfiguur voor hem in deze aflevering. Er wordt tijd geïnvesteerd om ms. Tanner zo sympathiek mogelijk neer te zetten zodat JD en de kijker iets voelen als ze uiteindelijk sterft.

De bezorger die eerst bij dr. Kelso staat is een set-up voor zijn terugkeer in JD's visioen later (waarbij JD moet tekenen voor een ton bakstenen). Doordat we 'm al eerder gezien hebben, hebben we in het visioen sneller door wie hij is en welke situatie wordt geparodieerd. Overigens keert deze bezorger nog regelmatig terug in de serie.

Act structure

Hoewel er geen zichtbare overgang zat tussen de act break van act 1 naar 2 (rond 7:20), en de act structure in minuten van deze aflevering (2-6-5-10) afwijkt van de "standaard" (2-8-8-5), ben ik er toch behoorlijk zeker van dat dat 'm moet zijn. Waarom? Omdat de hoofdkarakters na scene 16 allen voor een probleem gesteld zijn: Turk is aangesproken op zijn onpersoonlijke benadering, Elliot is aangesproken op haar onzekerheid en gebotst met Carla en JD is zijn patiënte kwijtgeraakt.

In act 2 pakken de karakters deze problemen aan, maar ze zijn er nog niet. Turk besluit toch persoonlijker te worden, maar vindt tijdens de operatie iets zorgwekkends. Elliot weet een connectie met Carla te krijgen maar haar patiënt gaat ineens achteruit, wat haar voor een moeilijk dilemma stelt. En als JD eindelijk zijn patiënt terug weet te krijgen in het ziekenhuis, hoort hij dat ze niet behandeld wil worden (een plot twist).

In act 3 gaan de karakters hun problemen definitief te lijf. Turk blijft socialisen met David, ondanks Kelso's advies, en doet zijn uiterste best om hem te redden. Elliot worstelt met haar beslissing en komt er uit met Carla's hulp. JD probeert zijn patiënte te overtuigen maar respecteert uiteindelijk haar wensen en overwint zijn eigen angst voor de dood. Uiteindelijk moeten ze alledrie accepteren dat ze alles hebben gedaan wat ze konden, maar dat niet alle patienten te redden zijn.

Thema's

De dood speelt een grote rol in de aflevering. De dood wordt aan het begin aangekondigd door de voice-over (ook om de comedy-kijker enigszins voor te bereiden dat het niet alleen maar lachen wordt), komt terug als karakter in het visioen, en volgt uiteindelijk voor alle drie de patienten. Aan het eind draait het vervolgens om het verwerken van de dood, zowel door de familie als door de artsen.

Ook advies speelt een belangrijke rol (zowel in de aflevering als in de serie als geheel). Turk krijgt advies van JD (goed) en Kelso (slecht) en kiest uiteindelijk het goede, Elliot vraagt door haar onzekerheid te vaak advies aan dr. Cox en Carla, dr. Cox geeft JD eindelijk eens een serieus advies, en ook zijn patient, en ms. Tanner geeft hem adviezen (in het begin om assertiever te zijn, aan het eind om tijd voor zichzelf te nemen). Aan het eind van de aflevering (op het gras) volgen JD en zijn vrienden het advies van ms. Tanner op.

Conclusie

"My Old Lady" is een vrij atypische Scrubs aflevering (vooral door het melancholieke einde), maar heeft een heldere structuur en is bijzonder goed geschreven. Na het schrijven van deze analyse kwam ik erachter dat Matt Tarses hiervoor in 2002 een Humanitas Prize gewonnen heeft, en dat verbaast me niet.

Ingezonden krent: Puntige recycling

2010-04-24T21:35:00.001+02:00

(geschreven door Schrijfwaar)

Gesmeden uit 't edele staal,
scherp tot in de puntjes,
geschapen tot een nobel doel,
een waarlijk staaltje recycling,
de toer van de ene gedrogeerde ader naar de andere.

Dosis realiteit

2010-04-10T14:28:00.008+02:00

Ik hoor kinderen joelen buiten. De deur staat open, het is lekker weer.

"Daar gaat-ie!"

"Ga jij daarheen, dan ga ik zo!"

Ze blijven maar roepen. Onwillekeurig loop ik even naar buiten om te kijken wat er aan de hand is. Een jongen van een jaar of 7 rent door de straat, kijkt zoekend om zich heen. Zijn maatje staat hem vanaf de galerij aanwijzingen te geven. "Daar, onder die auto!" Het jochie kijkt bukt om eronder te kijken. Dart, mijn kat schiet verschrikt onder auto vandaan, op zoek naar een andere schuilplaats. De twee kinderen erachteraan.

Ik ga er naar toe en spreek ze er op aan. Eerst ontkennen ze dat ze achter mijn kat aan zaten. "Ik zag jullie toch," zeg ik. "We wilden 'm alleen maar aaien," zegt de een bedremmeld. Ik probeer ze duidelijk te maken dat dat prima is, maar alleen als Dart daar zelf zin in heeft. Dat ze 'm niet achterna moeten zitten. "Als hij voor jullie wegrent, en en er komt ineens een auto aan, kan-ie er wel onder komen," zeg ik. Zouden ze gevoelig zijn voor dat soort argumenten? Ze zeggen niks meer in ieder geval.

Dart blijft de rest van de dag buiten. 's Avonds staat-ie ineens luid mauwend voor de deur, en hij is duidelijk uit zijn doen. Hij zwaait wild met zijn staart en kan geen rust vinden.

De volgende paar dagen wil-ie nauwelijks meer naar buiten, alleen af en toe 's nachts een paar uurtjes. Als ik overdag de deur openzet, schrikt hij van iedere harde stem die hij hoort. Voor het eerst in lange tijd moet ik de kattenbak weer schoonmaken. Hij ging altijd buiten, waar ik niks aan kon doen maar me vaag schuldig over voelde.

Ik spreek hem geruststellend toe, maar hij gelooft me niet. De ruwe dosis realiteit is nog te vers. Ik hoop dat het wantrouwen snel weer slijt.

Losing my religion

2010-03-11T17:32:00.002+01:00

Soms dreig je van je geloof te vallen. De twijfel slaat toe. Op zo'n moment kan het twee kanten op gaan: of je twijfel groeit en groeit tot je je afvraagt hoe je ooit tot de gelovigen, de volgelingen, hebt kunnen horen. Of je krijgt ineens een openbaring, alsof het universum even vijf minuutjes uit zijn drukke schema opzij heeft gezet om jouw persoonlijk een berichtje te schrijven. "Twijfel niet," lijkt het te zeggen, "laat je maar meevoeren door je overtuiging."

Van de laatste soort is de zevende aflevering van het laatste seizoen van Lost. HO! Wacht! Als je Lost niet volgt (of wel volgt, en geen spoilers wilt): nu niet meteen afhaken! Ik beloof niet uit te wijden over details, en ik zal je niet proberen te bekeren tot Lost-aanhanger. Ik zal alleen proberen uit te leggen waarom ik begon te twijfelen aan mijn favoriete serie, en hoe mijn twijfel werd weggenomen.

Laten we bij het begin beginnen. Voor wie het niet weet: Lost is een TV-serie over een aantal mensen die crashen op een mysterieus eiland. De rode draad van de serie draait om dat eiland: wie wonen er, wat is er allemaal voor vreemds aan de hand, en wat IS het eigenlijk voor eiland? Het mysterie van Lost is bijzonder vaardig geconstrueerd: elke aflevering licht een heel klein puntje van de sluier op, en aan het eind van het huidige, laatste seizoen zullen we een antwoord hebben. Althans: de schrijvers verzekeren ons dat er een antwoord *is*, en we zouden geen volgelingen zijn als we dat niet met glazige oogjes zouden accepteren.

Waarom is Lost mijn favoriete serie? Ben ik zo'n enorme fan van mysterie? Och, het is leuk, en een goeie cliffhanger maakt je zeker benieuwd naar de volgende aflevering, maar voor mij is dat niet de essentie van Lost. De essentie, dat is de menselijke factor.

Elke aflevering focust op een van de overlevenden. Die focus is tweeledig: je ziet hoe de persoon op het eiland ergens mee bezig is, maar je ziet ook een flashback naar het leven van die persoon voor de crash. Op deze manier krijg je inzicht in de personages die Lost bevolken. Soms leer je in zo'n flashback iets over het personage wat licht werpt op zijn of haar gedragingen op het eiland. Vaak weet je meer van elk personage dan ze van elkaar weten, en dat maakt elke ontmoeting tussen karakters weer spannend.

Hoe kan het dan zijn dat ik van mijn geloof dreigde te vallen? Wat is er aan Lost - of aan mij - veranderd, dat mijn aandacht wel eens begon af te dwalen? Volgens mij komt dat doordat in de laatste paar afleveringen het mysterie op de voorgrond werd gezet. De personages en hun passies, frustraties en doelen verdwenen naar de achtergrond.

Nogmaals: het mysterie is niet waar Lost om gaat. Het is een leuke extra, een trucje om kijkers te laten raden naar hoe het verder gaat, maar niet meer dan dat. Het verdient zeker geen exclusieve plek in de spotlights, zoals in de afgelopen afleveringen. Die waren niet slecht hoor. Als toegewijde fan wil je alle details weten, en er zat genoeg informatie in. Maar de menselijke factor ontbrak.

Toevallig zei ik het al tegen een collega, die ook fan is: de Lost seizoenen komen vaak pas na de zesde aflevering op gang. Misschien was het meer hoop dan inzicht. Maar gelukkig, ik bleek gelijk te hebben.

In de zevende aflevering zien we twee kanten van een belangrijke hoofdpersoon. In een spiegeling van een beproeving die hij op het eiland moest doorstaan, en waarbij hij faalde, laat de flashback (knipoog naar vaste kijkers) nu een soortgelijke beproeving zien. De vraag: doorstond hij deze wel, of verviel hij toen in dezelfde fout?

En dat is nu waar Lost om draait. Niet om rivaliserende groepen, niet om een mysterieus eiland, maar om mensen die voor dilemma's geplaatst worden, die getest worden, en zichzelf achteraf afvragen wat de test was en of ze ervoor geslaagd zijn.

De schrijvers en acteurs zijn in ieder geval met vlag en wimpel geslaagd voor deze aflevering. Hulde!

Ingezonden krent: Zo laat

2010-03-08T07:55:00.003+01:00

(geschreven door Schrijfwaar)

“Sorry, wat zei u?”

“Of u weet hoe laat het is?”

“Kwart voor twaalf.”

“Het is bijna zover!”

“Sorry hoor, maar de trein komt pas over vijfentwintig minuten.”

“Nee, het einde der tijden.”

Zucht, het is weer zo laat...

Morgen

2010-03-02T17:30:00.008+01:00

Vanaf morgen ga ik letten
op verzadigde transvetten,
vitaminen, mineralen
tegen vrije radicalen

Kilo's groenten zal ik eten
Graanproducten niet vergeten
Minder varken, minder rund,
minder suiker, ook geen punt

Echt, ik doe het allemaal
Vul gezond mijn maag
Maar dan wel van morgen af;
niet vanaf vandaag

Ingezonden krent: Vlucht

2010-02-27T09:13:00.011+01:00

(geschreven door Schrijfwaar)

De verrassend ongemakkelijke rondingen van de businessclass stoelen, vergezeld met het diepe gebrom van de turbines, weerhielden me ervan om in een diepe slaap te geraken. Het kostte me echter meerdere momenten voordat ik besefte dat zij mij aansprak. Of ik nog een slaapmutsje wilde, vroeg ze met een uitermate goed getrainde glimlach. De vrouw onder het nauwkeurig verzorgde uniform verstarde op mijn bevestigende antwoord en haar getrainde glimlach voelde zo mogelijk nog kunstmatiger. Ik hoop niet dat ze dacht dat ik haar probeerde te versieren. Of dat ze denkt dat ik een of andere vieze oude viespeuk ben. Anderzijds had ik niet de indruk dat onze leeftijden voor elkaar onderdeden. De tijd van mijn verslavende ontrouw, had ik lang achter mij gelaten. De rust in mijn laatste relatie had het van de losbandige lust gewonnen. Misschien gaf mijn slaperige blik een blik in mijn verleden van erotische uitspattingen op tienduizend meter hoogte. Ze zal toch moeten beseffen dat ik die tijd achter mij gelaten heb. Hoewel ik me verleidelijk gevleid voel, zal ik haar moeten teleurstellen.

Mijn stroom van gedachten wordt onderbroken door het opdienen van een opvallend groot glas. Ze moet me wel erg graag willen, niet alleen heeft ze me een driedubbele whiskey ingeschonken, ook verontschuldigd ze zich nederig voor de slechte kwaliteit van de blend. Ik dank haar voorzichtig en stel haar gerust dat het brouwsel, groots en meegaand als ik ben, mij prima zal smaken. Een lichte vorm van paniek bekruipt me na mijn belofte om deze amateuristische naar gesmolten plastic smakende rotzooi weg te werken. Onder het toezicht van haar vriendelijk vragende ogen, hou ik mijn kokhalsreflex in bedwang. “Niet slecht”, roep ik met een puberaal schriele stem. Een echte vent laat zich niet kennen, echoot door mijn hoofd. De laatste slok resulteert in een hoorbare rilling door mijn lichaam. Met een smoes van vermoeidheid dank ik voor het drankje en tracht mijn slaap voort te zetten. Een nutteloze poging. De rillingen worden vervangen door een misselijk draaiend gevoel. Langzaam wordt het me zwart voor de ogen, maar ik heb niet het gevoel dat ik flauwval. Ik wil om hulp roepen, maar ik merk dat de lucht uit mijn longen aan mij ontsnapt. Ik probeer in te ademen, maar mijn lichaam wil niet. Mijn laatste beetje lucht ontsnapt en verdwijnt in het gesnurk van mijn mede passagiers. Ik had nog zo graag gehoord willen worden.

***

Weg, ik moet weg. Weg van hier. Schreeuw ik in stilte uit. Ik voel me slap worden door de angst. Ik voel de pijn van de herinnering op me afstormen als ontsporende hogesnelheidstrein. Het heeft me jaren gekost om over die vlucht heen te komen. Om de pijn en de vernedering voldoende weg te stoppen. Hoe durft die klootzak, na alles wat hij mij heeft aangedaan, op mijn vlucht te stappen? En ook nog doen alsof er niets aan de hand is. Maar nu ben ik aan zet. Ik zal je het slaapmutsje van je leven geven.

Enkele minuten later en een hele fles ontsmettingsalcohol verder, laat ik dat stuk ongedierte mijn cocktail drinken. Met een strakke blik en mijn beste geoefende glimlach, wacht ik totdat hij hem geleegd heeft in zijn waardeloze lichaam. Ik vermaak me door te zien dat de tand des tijds hem flink heeft afgetakeld. Zijn zichtbare pogingen om niet te kokhalzen, maken het steeds makkelijker om mijn gemaakte glimlach authentieker te maken. En met zijn laatste dank woorden, verlaat ik hem op weg naar de hoofdpurser. Hopelijk kan ik mijn dienst ruilen. Ik hoef hem nooit meer te zien of te horen.

Ingezonden krent: Zwanger

2010-02-21T20:04:00.006+01:00

(geschreven door Schrijfwaar)

Het brandende gevoel van de Cola, die zich net een weg had gebaand door mijn neusholtes, nam mijn verbijstering niet weg. “Hoe bedoel je zwanger?” Zwangerschappen waren voor burgerlijke stelletjes en onbezonnen tieners. Ons overkomt dat niet. We hebben beiden gestudeerd. Biologie nota bene. Was dit een truc? Een test? Ik heb mezelf nooit als vader-materiaal beschouwd.

Natuurlijk hadden we voldoende geoefend in het maken van koters, maar vanzelfsprekend nooit echt met dat doel. Mag ik haar vragen om het weg te laten halen? Het. Misschien is het helemaal geen het maar een hij. Een prachtkereltje, met wie ik iedere zondagochtend ga zeilen, terwijl ik hem leer over de tocht des levens. Of misschien is het juist een zij. Mijn prinsesje. Ik zal voor haar strijden. Niemand zal haar kunnen kwetsen of zelfs aanraken. Niet zolang ik de wacht hou. En vergeet het maar, ze mag pas uitgaan als ze vijftien, nee achttien, wat zeg ik: twintig is! Ik zal ook niet de fouten van mijn ouders maken, ik wordt een hippe vader. Zullen mijn ouders dat toen ook gedacht hebben?

Mijn lichaamstaal sprak blijkbaar boekdelen, of misschien zelfs halve encyclopedieën. Zo verrassend als die drie worden waren uitgesproken, zo snel als zij ze ontkrachtte: “Het is maar een grapje hoor... Zie je ons al zitten met een circus van luiers en gebroken nachten. Een onverwacht ongelukje in onze fijne relatie. Het zou natuurlijk een ramp zijn. Wij zijn daar natuurlijk niet klaar voor. We hebben er nooit over gesproken, dus natuurlijk zijn we er niet klaar voor. Natuurlijk niet.”

Is ze nou wel of niet zwanger? Ik voel een inmiddels een zeer herkenbaar gevoel opkomen: ik-ben-een-man-en-ik-snap-niets-van-vrouwen-gevoel. Kan ik het nog goedpraten als ze wel zwanger is? Mijn zwijgen helpt volgens mij niet. Mijn vrienden waarschuwen me meestal voor het omgekeerde. Stop maar met praten, je maakt het alleen maar erger. Ik voel de intense drang om haar vast te pakken. Om uit te schreeuwen hoe blij ik ben. Hoe blij ik ben. Hoe blij ben ik? Kan ik dit wel? Kan ik mijzelf nog wel in de ogen kijken, wetende dat ik geen flauw idee heb wat het is om een vader te zijn? Is dit niet ook een soort van goed bedoelde kindermishandeling?

Met een lichte aarzeling, pakt ze mijn klamme hand. Haar vochtige ogen breken mijn gedachten. Met een trillende stem spreekt ze uit: “Je wordt een geweldige vader. Ik weet het zeker.”

Ons spruit is welkom.

Medereiziger

2010-02-21T13:00:00.001+01:00

Ik reisde elke dag met de trein van Leiden naar Waddinxveen en weer terug, en ik was niet de enige. Er was de jonge vrouw met rood haar en vouwfiets die Engels sprak in haar mobiele telefoon, en de bars kijkende oudere man die op het station altijd een sigaretje rookte en in de trein zijn krant las en veelvuldig zijn keel schraapte. We legden elke dag dezelfde reis af, maar we kenden elkaar niet. Een gesprek aanknopen met een medereiziger, dat doe je niet zomaar.

Ook de lange, dunne man van in de veertig met jaren '70-kapsel en afgetrapte gympen was me wel vaker opgevallen. Als de trein vertraging had, maakte hij er altijd vrolijk opmerkingen over tegen wie dan ook toevallig in de buurt stond, met zwaar Leids accent. En 's middags kwam hij steevast met verende tred het perron op lopen. Altijd een halve literblik bier in zijn hand, en altijd was het leeg voor we de trein in stapten.

De LightRail was toen nog weerbarstige nieuwe technologie. Het had de NS al maanden gekost om de Deense stationsaankondigingen uit te schakelen. Dat was nu gelukt, maar met de aandrijving ging het nog regelmatig mis.

Toen de trein weer eens uitviel, en "de NS bussen in zou zetten", sprak de bier-man mij een keer aan en we spraken even over de dagelijkse onzekerheden van het openbaar vervoer.

Vanaf die dag groetten we elkaar, en soms kwamen we even in gesprek. Hij bleek bij de Gall & Gall in Waddinxveen te werken. Ik vroeg me af of hij zijn dagelijkse biertjes netjes betaalde of elke dag heimelijk meegapte. Om de een of andere reden vermoedde ik het laatste; hij had iets van een volgroeide kwajongen. Het was grappig om wat minder anoniem te reizen, hoewel ik nog steeds vrijwel niets van hem wist.

Daar kwam verandering in toen het een keer goed mis was met de trein. We zaten in Alphen a/d Rijn, maar Leiden was voorlopig onbereikbaar. Sein- en wisselstoringen. "Wacht op omroepbericht", jaja. Wij voelden aan dat het wel eens een tijd kon gaan duren en het was al laat aan het worden. "Ga je mee," zei hij ineens, "er zit hier een goeie chinees. We moeten toch eten!" Daar zat wat in.

De chinees bleek inderdaad goed, en snel. Een kwartier later hadden we beiden een dampende, prachtig opgemaakte schaal specialiteiten. "Ik betaal," zei de man vrolijk. Ik protesteerde, maar hij was resoluut. "Net tienduizend euro gewonnen in de Staatsloterij. Dat kan er wel af." Het was duidelijk dat hij geen tegenspraak duldde, en ik liet het er maar bij, met het vage voornemen dat de volgende vertraging voor mijn rekening zou zijn.

"Ik ga binnenkort twee weken naar Thailand," verklaarde hij. "Daar woont m'n vrouw. Over een jaar ga ik definitief emigreren." Hij vertelde uitgebreid hoe hij door haar in het dorp was voorgesteld aan iedereen, en hoe de "monk" (weer die onvervalst Leidse uitspraak) zijn goedkeuring had moeten geven voor hun huwelijk. Hoe primitief het daar allemaal was, en wat voor een mooi huis ze daar zouden gaan bouwen. Het kwam allemaal nogal onwerkelijk op mij over, maar hij was bloedserieus.

Eenmaal uitgegeten bleek de trein zowaar weer te rijden. Toen we bijna station Leiden binnenreden, realiseerde ik me dat we net iets meer waren geworden dan medereizigers, en dat het nu ineens raar was dat we elkaars naam niet wisten. Onhandig stelde ik me voor. Hij lachte. "Zet er Arend voor, dan heb je mijn naam!"

Nog een paar weken kwam ik Arend-Jan tegen op het station. Toen was hij er ineens niet meer. Was hij vervroegd geëmigreerd en leeft hij nu als blanke koning in Thailand? Had hij genoeg van de constante vertraging en toch een auto gekocht? Waren zijn discrete biertjes toch in de gaten gelopen en was hij ontslagen bij de Gall & Gall? Ik wist het niet.

Mijn andere vaste medereizigers, vrouw-met-vouwfiets en barse man, wisten het ook niet. Dat denk ik althans; ik heb het ze niet gevraagd. Een gesprek aanknopen met een medereiziger, dat doe je niet zomaar.

McWithy

2010-02-07T11:19:00.007+01:00

“Ah, u bent er allemaal. Het is hier begonnen, dus het leek mij toepasselijk dat het hier ook zou eindigen.”

McWithy zette zijn grimmigste blik op en keek de klassiek ingerichte salon rond. De ontknoping was zijn favoriete onderdeel. Het maakte een gevoel voor theater in hem wakker.

“Het was hier dat Sir Atherton vorige week op brute wijze werd vermoord. Neergeslagen met het massief marmeren beeld dat hij ironisch genoeg net zelf had geërfd van zijn eveneens vermoorde oom Eggleston.”

Ze hingen aan zijn lippen. Hij wist precies hoe de zaak in elkaar stak, en hij zou het ze haarfijn gaan uitleggen.

“Wat u allen nog niet wist, maar wat ik heb ontdekt in mijn onderzoek, is dat Sir Atherton zelf zijn oom vermoordde, omwille van dit beeld.”

Een geschokt geroezemoes ging door de kamer. Sir Atherton, een moordenaar?

“Bovendien speelde u met hetzelfde idee, mevrouw Newbury. Eggleston was achter de verhouding tussen u en meneer Hurst gekomen, en dreigde deze te onthullen. Maar voor u hem die Shepherd's pie met rattengif kon voorzetten, bleek uw werkgever u voor geweest te zijn!”

De kokkin liep rood aan en protesteerde verontwaardigd. “Schandelijke leugens!”

“De pijnlijke waarheid, mevrouw Newbury. Maar wat u niet wist is dat meneer Hurst u aan de kant wilde zetten om er vandoor te gaan met Rowena!”

Blikken vlogen heen en weer alsof er een complexe tenniswedstrijd gespeeld werd. De aanwezigen dreigden het spoor bijster te raken. Maar McWithy draaide net warm.

“Dezelfde Rowena die al jarenlang door Sir Atherton werd lastiggevallen. Was hij dit keer te ver gegaan, Rowena? Was de maat vol?”

Het dienstmeisje barstte in tranen uit. Als op commando, dacht McWithy.

Triomfantelijk donderde hij door. “Of was hij er misschien achter gekomen dat jij zijn schilderijen had vervangen door vervalsingen?” Rowena stopte onmiddellijk met huilen en keek hem vuil aan.

“Meneer Sears hier, goede vriend van Sir Atherton, verkocht de originelen, en jullie deelden de buit. Dat was tenminste het plan, tot Sears besloot alles zelf te houden.”

“Zeg, wacht eens even...” viel Sears McWithy in de reden. Maar McWithy was te snel.

“Nee meneer Sears, als er iemand even moet wachten bent u het. U wacht immers al bijna veertig jaar. Wanneer wilde u Hurst eindelijk gaan vertellen dat hij uw zoon is?”

De chaos was compleet. Tevreden keek McWithy de kamer rond; ontreddering alom. Niemand durfde iets te zeggen, uit angst om aan de verkeerde kant van de volgende plotselinge onthulling te eindigen.

Op dat moment klingelde de ouderwetse trekbel.

“Iemand aan de deur, Hurst. Ik denk dat ik wel weet wie. Laat jij ze even binnen?”

Hurst stond als aan de grond genageld, in opperste verbijstering over wat er zich hier de laatste minuten had afgespeeld.

“Kom op, man. Je bent nog steeds de butler hier, of niet?” Hurst schrok wakker uit zijn trance en haastte zich richting de hal.

Het werd tijd om af te ronden. Zou iemand vermoeden hoe dit zou eindigen?

“Er waren dus motieven genoeg. Maar geen van u die ik genoemd heb, heeft hem uiteindelijk vermoord. Toch is het verderfelijke brein achter deze misselijkmakende daad hier, in deze kamer.”

Open monden. Gefixeerde ogen.

“Het is niemand anders dan...”

Vanuit de verte klonk geroezemoes: Hurst was op weg met de nieuwe gasten. Hij wilde dit moment zo lang mogelijk rekken, maar er was niet veel tijd meer.

“...Skipper!”

Even was het stil.

Toen zei mevrouw Newbury: “Skipper? De goudvis?”

“Skipper, de goudvis.” zei McWithy ernstig. Hij genoot. Maar hij moest opschieten.

“Als je het eenmaal weet, is het eigenlijk logisch. Skipper voelde zich al jaren verwaarloosd. Sir Atherton had hem verbannen uit zijn studeerkamer naar de salon. Nu had hij zelfs helemaal genoeg van de vis, en hij wilde hem in de vijver uitzetten. Dat zou Skipper als tropische vis natuurlijk nooit overleven.

“Skipper wist dat Atherton hem persoonlijk zijn voer gaf, en dat dat visvoer zo hoog op de kast stond dat hij het altijd op de tast moest pakken. Skipper zorgde ervoor dat het beeld op het randje van de kast stond, zodat...”

“Wacht even,” onderbrak Rowena hem scherp, “HOE zorgde de goudvis ervoor dat het beeld daar stond?”

“Ik ben blij dat je dat vraagt! Skipper wist dat de kat hem graag bespiedde vanaf de kast. Door aan de linkerkant van het aquarium te gaan zwemmen, moest de kat wel het beeld opzij duwen om hem te kunnen zien. Het zou dan vervaarlijk op het randje komen te balanceren, en de volgende keer dat Atherton het visvoer wilde pakken, zou het beeld zeker op hem vallen en hem de das omdoen.

“Het was een briljant plan, en hij zou er mee weggekomen zijn als u niet de tegenwoordigheid van geest had gehad om mijn hulp in te roepen.”

Voetstappen buiten de deur van de salon.

“Ah, dat zullen mijn medewerkers zijn. Een dringende nieuwe zaak, dat begrijpt u. Ik moet gaan. We regelen mijn honorarium later nog wel.”

Hij verdween schielijk door de deur. De aanwezigen in de salon bleven verdwaasd achter. Ze hadden veel met elkaar te bespreken.

Buiten werd McWithy door twee stevige mannen in het wit vriendelijk doch resoluut een busje in geleid.

Poezie

2010-02-03T17:21:00.024+01:00

In de tas
In de tas

Je bent geen kitten meer,
je bent nu halfwas

In de tas
In de tas

Je jaagt graag propjes op,
dan ben je in je sas

In de tas
In de tas

Je hebt een dikke vacht
en draagt dus nooit een jas

In de tas
In de tas

Jij eet liefst brokjes maar
een koe eet doorgaans gras

(ofwel op gedragen toon te declameren, of luidkeels te zingen op de melodie van het refrein van Rubberen Robbie - In de goot)

Omschakeling

2010-01-30T11:32:00.009+01:00

"Hallo?"

"Hoi, met mij."

Een bekende stem. Was het alweer bijna een week geleden?

"Hoi," antwoordde ik aarzelend. Ik wilde niet onaardig overkomen, maar haar ook niet te veel aanmoedigen.

"Wil je me zien?" Het klonkt nogal opdringerig.

"Tja, ik weet niet," mompelde ik. Ik wist hoe dit gesprek zich verder zou gaan ontwikkelen.

"Woensdag," klonk het, "om half negen. Okee?"

"Sorry, woensdag is een probleem. Ik heb al een afspraak." Ik zei het zo vriendelijk mogelijk. Dit zou bij haar niet in goede aarde vallen.

"Zaterdag dan," was het korzelige antwoord. "Zaterdagmiddag om drie uur, je weet wel waar."

Altijd hetzelfde. Ze drong aan op vaste tijden, hopend dat ik mijn schema zou aanpassen, hopend op mijn volledige aandacht. En als ik dan toestemde, als ik op de door haar gestelde tijd kwam opdraven, zouden we toch weer steeds onderbroken worden. Ik baalde er van. "Weet je... misschien gaat het niet lukken deze week."

"Hoe bedoel je, gaat niet lukken? Je wilt het toch weten?"

"Wat weten?" vroeg ik quasi-dom. Natuurlijk wist ik wat ze bedoelde.

"Wat er is gebeurd!" Ze was nu duidelijk geïrriteerd.

Ja, natuurlijk wilde ik dat weten. Anders wist ik wel hoe het zou gaan: dan wist straks iedereen het, behalve ik. En als we elkaar dan weer zagen, mocht ik zelf de lege plekken invullen.

"Luister, ik wil je best zien, maar dan op een heel andere tijd. Donderdagnacht om kwart voor een bijvoorbeeld."

"Kwart voor een? Nee, te laat."

"Nou, ik kan je toch op..."

"Nee! Je weet dat ik dat niet wil hebben! Als deze tijdstippen je niet bevallen, dan niet hoor," zei ze kwaad. Maar ze hing niet op. Ze zou nooit ophangen als ze dacht dat er nog een kans was.

Het was genoeg geweest. Het was tijd was voor een definitieve breuk. "Misschien is het beter als ik je niet meer zie."

Ze klonk geschrokken. "Heb je een ander?"

Ze had recht op de waarheid, na al die jaren. "Ik heb iemand leren kennen. Op internet."

Moest ik verder in detail gaan? Vertellen hoe geweldig het was, dat we elkaar zagen wanneer we wilden? Zonder verplichtingen. Dat ze me niet elke avond probeerde te claimen, dat we elkaar soms maar een paar minuten zagen. En dat het altijd weer anders was, soms grappig, soms ontroerend, soms spannend.

"Internet," klonk het schamper. "Kom nou toch. Je kunt mij toch nooit vervangen."

"Jouw tijd is geweest. Leg je er bij neer."

"Wie is het?"

"Ik moet gaan. Ik zie je nog wel eens."

"Wacht! Ik wil weten wie het is!"

"Wat heb je aan een naam? Je kent haar vast niet. Ze zit niet in jouw sociale cirkel."

"HOE HEET ZE?" Ze was bijna hysterisch.

Zuchtend gaf ik toe. "Ze heet Youtube. En nu ga ik ophangen."

Haar zachte, monotone gesnik klonk als de witte ruis van een ontvanger zonder signaal.

Wetenschapper of klusser?

2009-11-01T11:50:00.003+01:00

"Wij zijn hier allemaal wetenschappers," zei een collega een tijdje terug tijdens een koffiepauze, waarop ik een beetje snibbig zei: "Spreek voor jezelf, ik ben geen wetenschapper maar een klusser."

Meteen vroeg ik mij af: waarom zei ik dat, en meen ik dat eigenlijk wel?

Dat ik geen wetenschapper ben, klopt natuurlijk. Mijn werk bestaat niet uit het doen van onderzoek en het publiceren van mijn bevindingen. Maar waarom was het zo belangrijk voor me om dat te benadrukken?

Heb ik misschien iets tegen wetenschappers? Nee, integendeel. De wetenschappelijke methode is volgens mij de enige betrouwbare manier om "waarheden" over de wereld om ons heen te vinden, of er in ieder geval steeds dichterbij te komen. Ik respecteer iedereen die zijn of haar professionele leven daar aan wijdt.

Wel heb ik zelf heel bewust niet voor de wetenschap gekozen. Na mijn studie werd mij gevraagd of ik geen aio wilde worden, en daar heb ik positief op geantwoord: ik wilde inderdaad geen aio worden. Dat had niet zo zeer te maken met het lage salaris, en de werkdruk, maar ik wist dat ik geen informatica-onderzoeker wilde worden. Te theoretisch, te stoffig, te weinig tastbaar resultaat. En teveel politiek, weet ik nu.

Maar zie ik mijzelf als klusser? Nee, dat nou ook weer niet. Een klusser klinkt als doe-het-zelver, die maar wat aanrommelt en iets produceert waarvan anderen zeggen: "Wat leuk, zelf gemaakt?".

Op zijn minst hoop ik dat ik mijzelf vakman mag noemen, iemand die het ambacht van softwareontwikkelaar heeft geleerd (en nog iedere dag bijleert).

De hebzucht van Michael J. Fox

2009-08-01T20:53:00.008+02:00

De jaren 80 hadden niets van het positivisme van de fifties, de flower power van de sixties, of zelfs de overlegcultuur van de seventies. Nee, de eighties draaiden voornamelijk om persoonlijk, materieel succes.

Een goed voorbeeld is de carriere van Michael J. Fox. Als geldwolf Alex uit Family Ties werd hij in die jaren al snel het populairste karakter van de serie. Natuurlijk konden we in die serie om hem lachen omdat het materialisme werd uitvergroot tot in het absurde.

Heel anders is dat in "The Secret of My Succe$s" (ja, dat dollarteken hoort in de officiële titel!) uit 1987; de film probeert luchtig te zijn, maar het materialisme is pure ernst. Ruim twintig jaar na dato mogen we toch wel stellen dat, hoewel een van Fox' minste films, dit een karakteristiek jaren-80-filmmoment is.

In een rol die het midden houdt tussen de onhandige Marty uit Back to the Future en überkapitalist Alex zet Fox Brantley Foster neer, een interne-postbezorger met ambities die op slinkse wijze een positie in de raad van bestuur van een multinational weet te bemachtigen.

Ja, dat lees je goed. Iemand in Hollywood dacht destijds dat de grijze pakken van upper management en grootaandeelhoudersperikelen een sprankelende backdrop zou zijn voor wat in feite een doorsnee komedie is. Die persoon had niet fouter kunnen zitten, en de film is dan ook zo koud en bloedeloos als het maar zijn kan. De jaren 80 op hun confronterendst.

Brantley moet niet alleen het bedrijf van zijn (slechte!) oom redden van een hostile takeover maar ook zijn hitsige tante van zijn lijf houden en het muffe muurbloempje Christy inpalmen.

De film zit vol muzikale montages die de gaten in het script moeten opvullen. Overigens met van die deuntjes die je onmiddelijk kunt dateren maar absoluut niet kunt benoemen, waarschijnlijk omdat je ze het liefst snel weer vergeet. Keyboard, drumcomputer en te pas en te onpas een riedeltje sax erdoor.

Tegen het eind van de film worden we zelfs getrakteerd op een kluchterig deur-open-deur-dicht spelletje. Daaronder dreunt het nummer "Oh yeah", beter bekend uit Ferris Bueller's Day Off, wat overigens wel weer een juweeltje is.

Het kan niet op. Natuurlijk lukt alles uiteindelijk, en zien we de tante het bedrijf overnemen, Christy tevreden haar diamanten ring bewonderen, en Brantley zelfingenomen in zijn limousine zitten. Moraal van het verhaal: geloof in jezelf en vertrouw op echte vrienden, dan eindig je met een hoop spulletjes.

Het is tekenend voor het hele decennium, waarin 'nice guy' Fox tegenstrijdig genoeg zijn grootste successen beleefde. Je zou zeggen dat dat soort hardvochtige, materialistische tijden ook vragen om een held met een keiharde uitstraling (natuurlijk, Sly en Arnie, maar daar hebben we het nu niet over). Maar misschien hadden we Michael's ontwapenende babyface juist wel nodig als compensatie, alsof we collectief onze honger naar materieel succes probeerden goed te praten. Ja, jij ook, ontken het maar niet!

Gelukkig maakte Michael de misstap van "The Secret of My Succe$s" uiteindelijk ruimschoots goed in de "Back to the Future" films, over de problemen met tijdreizen.

Gaat Marty McFly in het eerste deel (1985) nog van arme nobody naar rijkeluiszoontje, in deel twee (1989) behoedt hij zijn toekomstige zelf (en zoon) voor de gevolgen van teveel hebzucht, en voorkomt hij dat slechterik Biff snel rijk wordt door met kennis van de toekomst op honkbalwedstrijden te wedden.

In 1990 tot slot draaide de derde film volledig om "matters of the heart": Doc Brown, de uitvinder van de tijdmachine, moet tweevoudig gered worden, ten eerste door vriend Marty van een wisse dood door een bandiet in het Wilde Westen maar belangrijker nog: door onderwijzeres Clara van een leven zonder liefde. De tijdgeest is dus wel degelijk veranderd.

Tellen

2009-06-06T19:24:00.003+02:00

Tellen is makkelijk. Daar heb je vingers voor. Tien zijn het er, mechanische of biologische ongelukjes niet meegerekend. Dus tellen mensen in tientallen.

Als je bedrijf voor elke vinger een jaar bestaat, is het groot feest. En als een woordenboek na het kwadraat van je vingers nóg niet klaar is, begint men zich écht zorgen te maken. Kinderen krijgen een aantal vingers voor hun proefwerk. Als ze het erg slecht maken, krijgen ze er maar één. Waarschijnlijk de middelvinger.

Meestal gebruiken we dus een tientallig (decimaal) getallenstelsel, maar niet altijd. Soms tellen mensen liever in twaalven: een etmaal bestaat niet uit twintig maar uit vierentwintig uur, en een jaar heeft twaalf maanden. Een gros is een dozijn dozijnen, en een dozijn is twaalf, tenzij er dertien in gaan.

Dat stamt allemaal van vroeger. Hadden mensen toen twaalf vingers? Nee, maar als je je duim niet meerekent, heb je wel twaalf vingerkootjes per hand. In sommige Afrikaanse landen tellen ze die nog steeds.

Twaalf is eigenlijk beter dan tien, want veel deelbaarder: door twee, drie, vier én zes in plaats van alleen maar door twee en vijf. Het beste pak koekjes bevat dan ook twaalf stuks: met tien moeten kinderen al jong breuken leren. Waren we maar in twaalven blijven tellen, dat had een hoop rekenen en ruzie gescheeld.

Een computer heeft geen tien, maar twee vingers. Die telt dan ook in het tweetallige (of binaire) stelsel. Dat werkt precies hetzelfde als dat van ons, alleen zijn de cijfers eerder op. Mensen kunnen van nul tot negen tellen met getallen van één cijfer; de computer komt maar van nul tot één. Meer cijfers kent hij eenvoudigweg niet. 0, 1, veel.

Als wij door onze cijfers heen zijn, voegen we nog een cijfer toe om de tientallen te tellen. Logisch dus dat de tweevingerige computer een cijfer toevoegt dat de tweetallen telt: 0, 1, 10 ("één-nul", eenmaal twee plus nul), 11 ("één-één", eenmaal twee plus één). Dan zijn de cijfers alweer op. Wat nu?

Het computergetal 11 (niet elf dus, maar drie!) is net zoiets als het mensengetal 99. Als wij verder willen tellen, grijpen we naar een derde cijfer: voor de honderdtallen. De computer doet precies hetzelfde, alleen telt die met zijn derde cijfer de viertallen. 0, 1, 10, 11, 100, 101, 110, 111. Daarna is het tijd voor een vierde cijfer, nu voor de achttallen. Enzovoorts.

Een computer heeft dus veel meer cijfers nodig om een getal uit te drukken. Een salaris van 2500 euro in de maand ziet er in tweetallig stelsel een stuk indrukwekkender uit: 100111000100. Zeggen dat je een inkomen van twaalf cijfers hebt doet het erg leuk op feestjes.

Elk cijfer in een computergetal heet een bit. Acht van die cijfers achter elkaar vormen een byte. Een byte kan daardoor een getal van 0 tot en met 255 bevatten. Een computer doet alles met bytes. Grote getallen bestaan uit een aantal bytes, en ook teksten worden in bytes opgeslagen, meestal één byte per letter. Nummer 65 betekent dan een A, nummer 66 een B, enzovoorts.

Echte computernerds zoals ik zeggen graag dat er 10 soorten mensen op de wereld zijn: zij die tweetallig stelsel begrijpen, en zij die dat niet doen. Misschien blijf je na dit stukje tot de laatste groep behoren. Dat is niet erg: het praktisch nut ervan voor het dagelijks leven van een tienvingerig wezen is nul. Dat kan zelfs een computer op zijn twee vingers natellen.

Dag des Oordeels

2009-04-16T11:40:00.006+02:00

(geschreven in april 2009, rond het jaarlijkse boekenbal)

Connie Palmen ergert zich op het boekenbal aan 'nietsnutten' als Kluun en Saskia Noort, en wil vooral een duidelijke streep in het zand trekken tussen escapistische formuleromans en het verheffende, vernieuwende werk dat aan haar strenge eisen voldoet.

Gerrit Komrij beklaagt zich bij Pauw en Witteman over het feit dat 'ernstige' literatuur uit de boekwinkel verdrongen wordt door boeken die de gemiddelde burger wél met plezier leest.

Een schande is het. Waar zijn de tijden gebleven dat mensen zich tegen heug en meug door het Moeilijke Woord worstelde om er op feestjes over mee te kunnen praten?

Het is duidelijk afgunst en angst dat hier speelt. De angst is onterecht, want verschillende soorten boeken hebben een verschillend publiek, en dat van hun is altijd klein geweest en zal dat altijd blijven.

De afgunst is begrijpelijk, maar een beetje potsierlijk. Ik hoor nooit componisten van experimentele jazz klagen dat de man in de straat het niks vindt, en abstracte schilders hebben er meestal ook vrede mee dat hun werk maar in beperkte kring gewaardeerd wordt. Waarom kunnen schrijvers zich hier dan niet bij neerleggen?

Wil je groter publiek, schrijf dan iets wat meer mensen aanspreekt. Wil je vernieuwen, accepteer dan dat niet iedereen daar op zit te wachten.

Kunnen we elkaar alsjeblieft vrij laten in wat we wel en niet lezen? En kan iemand benepen schrijvers als Palmen en Komrij voorzichtig uitleggen dat de literaire Dag des Oordeels, waar ze blijkbaar op hopen, nooit zal komen?

Benauwd

2009-04-15T10:18:00.004+02:00

(voor de afscheidsglossy van Fons Moerdijk)

Het eerste mailtje dat ik ontving op het INL kwam van Fons. Ik droom nog wel eens van dat mailtje, als het warm en benauwd is op mijn slaapkamer doordat ik vergeten ben om mijn raam open te zetten.

Het was 4 mei 2006. Tijdens mijn eerste drie dagen hadden mijn kersverse collega’s me elektronisch met rust gelaten; ze wisten dat ik het al druk genoeg had. Van mijn mede-programmeurs had ik begrepen dat ik moest gaan uitpluizen hoe de software en de complexe artikelstructuur van het Algemeen Nederlands Woordenboek in elkaar zat.

Op zich dus niet verrassend dat de hoofdredacteur van dat woordenboek, waarvoor ik voorlopig exclusief aan het werk zou zijn, mij een mailtje stuurde. Een gezellig welkomstmailtje bijvoorbeeld: goed dat je er bent, neem de tijd, lees je rustig in, overwerk je vooral niet want je bent nu semi-ambtenaar.

Een groter contrast tussen dit fictieve mailtje en het mailtje dat ik daadwerkelijk ontving, is bijna niet denkbaar. Fons verblijdde mij met een vijf pagina’s lange opsomming van mogelijkheden die ooit in de online zoekapplicatie van het ANW moesten komen, en of ik daar vast rekening mee wilde houden. En oja, het zou prettig zijn als je straks vragen in natuurlijke taal kon stellen aan die applicatie.

Ik slikte even. Was deze overstap naar het INL eigenlijk wel zo’n goed idee geweest? Mijn vorige baan was toch ook best leuk. Zouden ze al een vervanger voor me gevonden hebben..?

Toen ik Fons uiteindelijk ontmoette, bleek het gelukkig mee te vallen. Het document was het resultaat van een vrije brainstorm, een aantal van de ideeën was misschien erg hoog gegrepen, en hij begreep ook wel dat niet alles gerealiseerd kon worden.

…hoewel dat natuurlijk wél fijn zou zijn, hoorde ik tussen de regels door.

Nu, drie jaar verder, begrijp ik heel goed waarom hij mij dat document stuurde: Fons wilde geen genoegen nemen met een herhaling van zetten. Hij had een visie voor een beter online woordenboek en de ambitie om die visie te verwezenlijken. Dat ik daar in mijn eerste week enigszins door werd overdonderd, is inmiddels ruimschoots goedgemaakt door de bijzonder prettige samenwerking met zo'n bevlogen collega.

Mijn eerste INL-mailtje heeft een ereplaats in mijn Outlook-archief. Als ik mezelf erop betrap uit gemakzucht een bekend kunstje te herhalen, zoek ik het weer even op. Zo vergeet ik niet om altijd naar verbetering te blijven streven.

…én om altijd mijn slaapkamerraam open te zetten.

Managers

2008-10-11T10:27:00.006+02:00

Bij mijn vorige werkgever had ik eens een conflict met mijn manager, André. Het ging over een technisch probleem. Wat dat precies was doet er nu niet toe, maar er waren twee mogelijke oplossingen: oplossing A en oplossing B.

Oplossing A zou meer tijd kosten maar uiteindelijk een meer solide, toekomstbestendig product opleveren. Oplossing B wat wat meer houtje-touwtje, maar spaarde een hoop werk en maakte een van onze klanten snel blij.

Mijn manager luisterde naar zijn gevoel voor planning en commercie en wilde kiezen voor oplossing B. Mijn gevoel voor softwarekwaliteit schreeuwde dat we voor oplossing A moesten kiezen.

Dit type conflict keert overal steeds weer terug, en er is geen "juiste" oplossing. Met oplossing A stel je een klant op korte termijn teleur en lopen je andere projecten vertraging op. Als je oplossing B kiest, lijdt de kwaliteit van je product daaronder en stel je je klanten misschien op langere termijn teleur. Managers zeggen altijd dat je het product later wel weer kan oplappen, maar in de praktijk is daar nooit tijd voor en zit je voor eeuwig vast aan de gevolgen van je korte-termijndenken.

Hoe hoog laat je zo'n conflict oplopen als ontwikkelaar? Geef je je gevoel de overhand, en trek je onverschrokken ten strijde tegen zoveel gebrek aan technisch inzicht? Of luister je naar je verstand, dat zegt dat zij die je salaris betalen nu eenmaal bepalen wat je moet doen? Ik, onervaren en overtuigd van mijn gelijk, deed het eerste.

En hoe gaat een manager er mee om, een medewerker met een mening? Puur verstandelijk kan hij zijn rang laten spreken en zonder pardon oplossing B erdoor drukken. Maar zijn gevoel zegt hem dat ontevreden werknemers ook niet alles zijn.

Management is moeilijk. Alle managers zitten tussen twee niveaus in; is het niet een hogere manager, dan is het wel de raad van bestuur of natuurlijk de klant. De verleiding is voor een manager groot om je vooral met de mensen in het hogere niveau bezig te houden: het is eenvoudiger, omdat er minder van zijn, en het levert (ogenschijnlijk) meer op: je "meerderen" bepalen namelijk of je je baan houdt, of je salaris stijgt, en of je een dikke BMW als leasebak krijgt, of toch een Ford Ka.

Goeie managers echter realiseren zich dat ze afhankelijk zijn van hun zogenaamde "ondergeschikten", en gedragen zich daarnaar: ze beschermen hun mensen tegen inmenging van boven (en van opzij), ze houden scherp in de gaten of iedereen happy is, en stellen alles in het werk om iedereen gewoon z'n werk te laten doen met zo min mogelijk gedoe eromheen. Goeie managers zijn 'curlingmanagers'! Zo kweken ze een hoop blije werknemers, die graag naar de zaak komen en zich met liefde inzetten om de planning te halen.

Hoe liep mijn conflict met André af? Helaas voor mij werd het uiteindelijk toch oplossing B. Was hij dan een slechte manager? Nee, integendeel! Alle suggesties van je werknemers direct overnemen maakt je niet tot een goeie manager. Alle suggesties van hogerhand direct overnemen trouwens ook niet.

Wat André voor mij tot een goeie manager maakte was de manier waarop hij de discussie aanging, door oprechte interesse en aandacht te tonen voor mijn kant van de zaak. Door voldoende respect voor mij te hebben om goed uit te leggen waarom hij met me eens was dat oplossing A mooier was, en op lange termijn waarschijnlijk beter, maar de realiteiten van het moment ons dwongen tot oplossing B. Door mij, kortom, niet op een zijspoor te zetten zodra ik "lastig" werd, maar mij te betrekken in het proces.

Ik heb André altijd gerespecteerd, en werkte altijd graag een tandje harder voor hem wanneer dat nodig was.

Virtualisatie: kinderspel?

2008-08-27T21:19:00.008+02:00

(voor het intranet op werk)

We hebben inmiddels allemaal de term horen vallen: virtualisatie. De mail, de woordenboeken, de corpora en (dare I say it) TimeTell: ze worden binnenkort allemaal virtueel. Daar zitten grote voordelen aan, maar het is een complexe zaak. Ja, zelfs binnen Automatisering kijken we elkaar nog af en toe vertwijfeld aan en peinzen hoe het nou ook alweer precies zat. Gelukkig kunnen wij dan Centric bellen, en die legt het ons allemaal nog een keertje uit, met het engelengeduld van iemand die 200 euro per uur schrijft.

De rest van het INL heeft die luxe niet, en daarom heb ik besloten dat het tijd is voor wat verheldering. Ik wou daarvoor de Vergelijking maar weer eens uit de kast trekken, mijn favoriete didactische gereedschap. Zoals alle gereedschappen kan hij bij onbezonnen gebruik onherstelbare schade aanrichten, maar vrees niet: ik weet wat ik doe! En ik ben er bijna zeker van dat in deze muur geen leidingen lopen...

Goed, daar gaan we. Ik wil virtualisatie graag vergelijken met een kinderopvang vol agressieve ADHD-kleuters. Ik kan me voorstellen dat je de gelijkenis niet direct ziet, maar dat komt doordat je niet in de computerij zit. Bear with me here.

Lang geleden, toen onze voorouders zich nog niet bewust waren van hun futloze haarwortels of gebrek aan gel-geveerde sportschoenen maar zich vooral het hoofd braken over saaie vragen als “Wat eten we vandaag?” en “Hoe voorkomen we dat we gegeten worden?”, kwam iemand op het idee dat het handig was als één persoon op alle kinderen zou letten. Zo kon de rest van de stam er op uit om de mammoet tot uitsterven te drijven, of een van die andere hobby's waarmee men zich vermaakte toen er nog geen Nintendo Wii's bestonden. De persoon die het idee opperde was uiteraard niet de persoon die uiteindelijk voor de kinderopvang opdraaide, want zoveel is er nou ook weer niet veranderd sinds toen, maar slim was het wel.

De essentie van kinderopvang is dat een kind niet zijn of haar eigen ouders maar bij wijze van “surrogaatouder” een leidster in de buurt heeft (m/v natuurlijk, maar daar doe ik nu even niet moeilijk over). De kinderen delen met z’n allen die ene leidster en kunnen haar roepen indien nodig. Daardoor hoeven de ouders niet meer de godganse dag met hun spruit rond te sjouwen en hebben ze hun handen vrij voor bovengenoemde andere activiteiten. Dit systeem werkt omdat een kind niet permanent 100% aandacht nodig heeft, hoe goed het meestal ook z'n best doet om die toch te krijgen.

Virtualisatie is in wezen precies hetzelfde: een applicatie (bijvoorbeeld de GTB) krijgt geen eigen machine maar deelt een machine met andere applicaties. Op die machine is ook een soort leidster aanwezig, waaraan de applicatie bijvoorbeeld geheugen kan vragen wanneer hij het nodig heeft (dat begint met: “Ju-uf, mag ik nog een gigabyte?” om te eindigen met een dreinend “Ikwillem, ikwillem, ikwillem!!”). Door deze regeling komen een hoop machines vrij, en die kunnen dan gaan doen wat machines doen als ze even niks om handen hebben (waarschijnlijk onderling grappen maken die beginnen met “Hoeveel mensen zijn er nodig om een getal van 1000 cijfers in priemfactoren te ontbinden?”). Dit systeem werkt om dezelfde reden als de kinderopvang: applicaties hebben niet permanent 100% van een machine voor zichzelf nodig.

Okee, maar waarom dan agressieve ADHD-kleuters? Omdat applicaties de onhebbelijke gewoonte hebben om ineens zonder aanwijsbare reden te crashen. Dat komt doordat programmeurs niet de onfeilbare halfgoden zijn voor wie ze zich graag uitgeven: programmeurs maken fouten en fouten veroorzaken crashes. En om nou te voorkomen dat een defecte kleuter de anderen aanvalt.. eh.. ik bedoel, dat een defecte applicatie de anderen meeneemt in zo'n crash, zorgen we (en als ik “we” zeg, bedoel ik natuurlijk dat ik graag ten onrechte mede-credit neem voor wat systeembeheer allemaal klaarspeelt) dat ze helemaal niet van het bestaan van die andere applicaties af weten. Ze zitten veilig opgesloten in een klein hokje, hebben geen enkel contact met elkaar en kunnen alleen af en toe aan de leidster vragen of die een pagina voor ze van het internet wil halen, of een mailtje wil versturen, enzovoorts.

Hmm... om de een of andere reden kijken sommige collega's me ineens met afgrijzen aan. Misschien begint mijn vergelijking toch een beetje mank te gaan, dus ik zal langzamerhand gaan afronden.

Als een leidster op een gegeven moment teveel kinderen onder haar hoede heeft, kan ze er een paar overhevelen naar een andere opvang. De ouders merken daar niets van, behalve dat ze hun kind op een ander adres moeten ophalen. Maar dat laten ze toch aan hun overwerkte au pair over. Het kind kan zo zonder hun medeweten meerdere malen per dag van opvang wisselen. Niet aan te raden met een echt kind (zeker als het toch al onhandelbaar was), maar geen enkel probleem voor een computerprogramma.

En hoe passen jullie, de gebruikers van de applicaties, in dit mooie bouwwerk? Simpel: jullie zijn vrienden van de ouders, die af en toe op bezoek komen. Het exotische gevloek van de verdwaalde au pair gaat gelukkig geheel aan jullie voorbij. Jullie merken het alleen als het kind weer eens een keel opzet omdat-ie nog een gigabyte wil en zijn zin niet krijgt. En daar hebben wij van Automatisering weer een virtueel dr. Spock-handboek tegen.

De deugd van luiheid

2008-03-01T21:09:00.004+01:00

Mijn wiskundeleraar, meneer Blom, declameerde elke les wel een keer met een zelfvoldane grijns: “Wiskundigen zijn lui!” Vervolgens liet hij ons zien dat je een bepaalde vergelijking veel sneller kon oplossen dan met de “standaard” manier die hij ons aanvankelijk had geleerd.

Zo probeerde hij ons aan te sporen om ons verstand te gebruiken in plaats van slaafs het voorgebakken scenario af te spelen: een les die waardevoller is dan alle trucs en formules die hij ons ooit had kunnen bijbrengen. Even “googelen” leert dat hij inmiddels het reguliere onderwijs is ontvlucht en directeur is van zijn eigen studiecentrum – dat kan luiheid je dus opleveren.

Ik was altijd behoorlijk lui op school. Zolang ik goede cijfers haalde, deed ik weinig. Tijdens de lessen zat ik altijd te tekenen, of kamertje te verhuren met mijn buurman. Ik heb zelfs een keer een 2 gehaald voor een proefwerk economie, niet omdat ik het niet kon begrijpen, maar omdat het me geen fluit interesseerde en ik het vak toch zou laten vallen. Ik ben dus enigszins een expert op het gebied van luiheid.

Luiheid behoort volgens de Bijbel tot de zeven doodzonden, maar dat is veel te kort door de bocht. Luiheid heeft twee kanten: als je dom-lui bent, kun je alles laten versloffen en uitstellen tot het eigenlijk te laat is (en het je alsnog een hoop werk kost om het weer in orde te maken). Maar als je slim-lui bent, probeer je met minder moeite méér te bereiken – en denk je ook alvast na over hoeveel moeite iets je in de toekomst zal gaan kosten: echt lui zijn is vooruit zien!

Het tegenovergestelde van luiheid, ijverigheid, heb je ook in twee vormen: dom-ijverige mensen schrijven bij een college alle overhead-sheets handmatig over in plaats van kopietjes aan de leraar te vragen, of maken alle sommen uit het boek, ook al begrijpen ze het onderliggende principe al lang (...of juist helemaal niet!). Slim-ijverige mensen zorgen ervoor dat ze ruim van tevoren hun kerstkaarten geschreven hebben, en ze houden nauwgezet de afschrijving van hun auto bij, zodat ze geld hebben voor een nieuwe als de oude het opgeeft.

Kun je zowel slim-lui als slim-ijverig zijn? Jawel, maar het is lastig om de balans te vinden. De meeste mensen zijn ofwel meer tot luiheid ofwel meer tot ijverigheid geneigd. De luiaards bedenken regelmatig slimme shortcuts maar vervallen vaak in hun vertrouwde passiviteit, terwijl de ijverigen al hun zaakjes op orde hebben, maar wel vaak veel meer moeite moeten doen om tot hetzelfde resultaat te komen. De truc is dus om per taak in te schatten of ijver je toekomstige problemen zal besparen, of luiheid je nieuwe inzichten zal verschaffen.

Goede programmeurs zijn over het algemeen, net als wiskundigen, lui. Natuurlijk moet een programmeur niet zó lui zijn dat hij nooit wat doet, maar hij moet vooral niet zo ijverig zijn dat hij onvermoeibaar doorwerkt zonder zich af te vragen of het ook efficiënter kan. Luiheid activeert je creativiteit!

Dus: als je ooit een programmeur wilt aannemen, test dan of hij creatief en slim-lui is. Heeft hij bijvoorbeeld een hekel heeft aan boodschappen doen, en heeft hij daarom thuis een systeem gebouwd heeft dat de inhoud van zijn voorraadkast bijhoudt en wekelijks een bestelling doormailt naar albert.nl? Laat hem dan niet ontsnappen, maar biedt hem een vet contract aan! Hij loopt dan wel in een kapotte spijkerbroek en een te kleine trui (omdat hij al twee weken de was niet heeft gedaan, en twee jaar geen nieuwe kleren heeft gekocht), maar alle computerproblemen die je op zijn pad gooit, worden voor eens en voor altijd geautomatiseerd.

Ik word heen en weer geslingerd tussen orde en chaos...

2008-03-01T21:03:00.006+01:00

(met excuses aan de echte dominee Gremdaat, http://www.paulhaenen.nl/)

Ik word heen en weer geslingerd tussen orde en chaos...

Kent u die uitdrukking?

Ik liep laatst zomaar wat te kuieren langs een weelderige Leidse singel toen ik een nog jeugdige vrouw op een bankje zag zitten. Ze leek in diepe gedachten verzonken en ik wist niet direct of ze behoefte had aan contact. Maar het was een mooie, winterse dag, dus ik ging naast haar zitten.

Toen wij zo'n twintig minuten zwijgend hadden gezeten, wendde de vrouw zich plotsklaps tot mij en zei: “U bent dominee Gremdaat, is het niet?” Ik bevestigde haar vermoeden met een klein knikje.

Doet u dat ook wel eens, een vermoeden bevestigen met een klein knikje? Je bent net intensief bezig met de buurvrouw als je eigen vrouw de deur van de slaapkamer opengooit en roept: “Bedrieg je me nu alweer, jij schuinsmarcheerder?” Je bevestigt haar vermoeden met een klein knikje.

De vrouw klampte zich aan mij vast en zei bijna smekend: “U moet mij helpen, dominee Gremdaat, ik word heen en weer geslingerd tussen orde en chaos. Op werk hebben we net een nieuw tijdregistratiesysteem gekregen en ik word er gek van. Ik ben weggelopen en ik weet niet of ik nog wel terug ga. En als ik terug ga, weet ik niet hoe ik de tijd op dit bankje moet administreren.. er is namelijk helemaal geen code voor emotionele crises!”

Heen en weer geslingerd worden tussen orde en chaos. Ik voelde dat het de vrouw erg hoog zat en wist niet precies wat ik haar zou antwoorden. Ik had zelf geen ervaring met tijdregistratiesystemen, maar wel met orde en chaos. Mijn vrouw Geurtie roept vaak dat ik mijn werkkamer eens moet opruimen, en hoewel het er inderdaad een chaos is, helpt die chaos vaak juist om mijn gedachten te ordenen. Meestal doe ik dan ook de deur op slot laat haar op de gang staan vloeken en tieren. Maar af en toe ruim ik ook op, want teveel chaos binnen een huwelijk is ook niet goed.

Ik kreeg het idee dat er bij de werkgever van deze vrouw meer aan de hand was dan een tijdregistratiesysteem alleen. Dat er in korte tijd vele veranderingen waren doorgevoerd en dat ze het maar moeilijk kon bijbenen. Dat hebben we allemaal wel eens. Je collega krijgt een promotie die jou beloofd was, je fiets een lekke band, je cavia haaruitval, en je kan al die veranderingen maar moeilijk bijbenen.

“Zeg eens wat,” zei de vrouw ineens. “U bent zo stil!” Ik keek haar aan en zei: “Ik mijmerde over orde en chaos, en over veranderingen. Zijn er veel veranderingen op uw werk?” De vrouw knikte instemmend. “Ja! De kelder is hernoemd, iedereen schrijft projectplannen, alle servers worden gevirtualiseerd.. het wordt ineens allemaal zo ordelijk! Maar de openingstijden van de koffiekamer zijn juist één grote chaos!”

Ik sabbelde wat op het pootje van mijn bril. “Misschien moet u het gewoon even aankijken,” opperde ik. “Soms duurt het een tijdje voor iedereen zijn evenwicht hervonden heeft, de balans tussen orde en chaos weer is hersteld.” Enthousiast veerde de vrouw op en zei: “Ja, u heeft gelijk, dominee Gremdaat! Dank u wel, ik ga direct weer aan de slag!” En weg was ze.

Ik bleef achter met een gevoel van twijfel. De vrouw leek geholpen, maar had ik haar niet met een kluitje het riet in gestuurd? Komt de balans inderdaad vanzelf, of krijgt orde of chaos ook wel eens écht de overhand? En wat kun je daar zelf tegen doen? Misschien iets om op uw eigen werk ook eens over na te denken.

Ik wens u nog veel leesplezier en een aangenaam etensmaal.. met spekjes, of wat dan ook.

Zehn kleine Berliner

2007-08-01T20:58:00.005+02:00

"Wij staan voor de Gedächtniskirche, waar zijn jullie?" informeer ik, tien minuten na de afgesproken tijd. Leuk om met een grote groep vrienden een paar dagen weg te gaan, maar lastig om gezamenlijke activiteiten te coördineren. Er zijn altijd wel een paar mensen kwijt.

We zijn met z'n tienen in Berlijn. Het is best bijzonder dat deze hele club zowat elk jaar samen op pad gaat. De vriendschap ontstond uit ons dispuut. Meestal valt zo'n dispuut kort na het afstuderen uit elkaar, maar bijna iedereen “uit onze tijd” ziet elkaar nog regelmatig.

De initiatiefnemer voor deze reis is zelf een halve Duitser, en bovendien een gesjeesd historicus. Hij weet dus het een en ander van de stad en haar geschiedenis. Regelmatig prijst hij, als een ware Boudewijn Büch, een of ander obscuur stukje DDR-historie aan. Verder gaat hij prat op het aantal Brat-, Curry- en Bockwürste dat hij al op heeft.

Het hostel waar we logeren, staat in het oosten, vlak bij de plek waar in 1989 de muur voor het eerst werd doorbroken. Er staat een sober monument langs de kant van de weg waar we de eerste drie dagen overheen kijken. Verder staat de buurt vol met pompeuze, droef stemmende flatgebouwen.

In de souvenirshops op de stations kun je nog "stukjes muur" kopen. De cynicus in mij vraagt: welke muur? De Berlijnse Muur? Een Berlijnse muur? Of een muur ergens in China? Maar ach, er is misschien ook iets voor te zeggen om een onvervangbaar stuk erfgoed niet op de schoorsteenmantel van een koopzieke toerist te laten belanden.

Onze eerste dag eindigt in een Bierlokal waar ze enorme bergen Wiener schnitzel serveren, zonder saus maar met citroen (zoals het hoort) en gepofte aardappel. De aankleding is gezellig-kneuterig en er is een klein podiumpje waar, naar we aannemen, op de betere avonden live hoempapa-muziek ten gehore gebracht wordt. Bij afwezigheid hiervan zetten we na een paar drankjes zelf onze beste Duitse drinkliederen in ("Wenn das so weiter geht / bis morgen früh / steht uns der Alkohol / bis an die Knie").

Bij terugkomst in het hostel ontdekken we de oude jukebox, die nog op Duitse marken loopt. We gaan ons te buiten aan de lekker-foute eighties muziek, waarbij “der Falco” en “die Nena” natuurlijk niet ontbreken.

Als we eindelijk op bed neerploffen, maken we kennis met de degelijke stalen vering in onze matrassen. De afdrukken staan nog in mijn schouder. En de dekbedden zijn waarschijnlijk afgestemd op de ondervoede DDR-burger, want zelfs de onderdeurtjes onder ons klagen de volgende dag over koude voeten.

We ontbijten met zoete broodjes en slappe koffie bij een buurtbakkertje naast het hostel. Daarna struinen we de grote boekenwarenhuizen af. Opgetogen kopen we boeken in een taal die we niet beheersen, die we dus waarschijnlijk nooit zullen lezen, maar die we toch met veel moeite naar huis slepen. Want zeg nou zelf, wat is er mooier dan de ongelovige blik van iemand die in je kast de volledige set dagboeken van Joseph Goebbels ziet staan? (Het zijn er vijf, en ja, een van ons heeft ze daadwerkelijk gekocht)

Om elkaar af te troeven met onze aanwinsten, strijken we neer in een Starbucks. Berlijn zit vol met Starbucks, en voor wie het fenomeen niet kent: dat zijn coffeeshops waar ze geen wiet verkopen. Een gram wiet is overigens aanzienlijk goedkoper dan de meeste kopjes Starbucks-koffie. Diep onder de indruk van de prijzen en de dus te verwachten kwaliteit, bestellen we een intrigerend bakje drab. Het blijkt een Slush Puppie met koffiesmaak. Zijn we een illusie armer of een ervaring rijker? Ik kan niet beslissen, maar zeker is dat we 5 euro armer zijn en een stevige ijshoofdpijn rijker.

Om niet helemaal van cultuur verstoken te blijven, doen we het Deutsches Historisches Museum aan. De hoofdbestanddelen zijn potscherven, harnassen en schilderijen. Heel veel schilderijen. Als trots lid van de MTV/Internet-generatie heb ik natuurlijk geen geduld om de kaartjes te lezen (bovendien is mijn Duits minder dan matig), en ik raus in een klein uurtje door de uitgebreide collectie. Wel valt me op dat waar ik ook ga, er minstens twee bewakers elke beweging volgen. Misschien zie ik er toch niet zo goedmoedig en betrouwbaar uit als ik altijd heb gedacht.

Het hoogtepunt van het museumbezoek is het apparaat waarin we, volgens instructie, een euro en een stuiver in stoppen. We draaien een paar keer aan de hendel, en de stuiver komt er platgewalst en ingestempeld uit. De euro is verdwenen. De significantie van dit voorval ontgaat ons niet. Het apparaat is duidelijk een metafoor voor het leven zelf, voor de wringer van het universum waar we allemaal berooid en gemangeld uit komen. Of course, that might just be the beer talking.

Op de één-na-laatste dag spreken we 's avonds met z'n allen af om nog een keer flink te gaan feesten. Maar de vermoeidheid van de afgelopen dagen slaat toe, en als de tien kleine negertjes valt de een na de ander af. Uiteindelijk blijf ik over met twee anderen die ik normaalgesproken nooit los van de groep zie en die ik eigenlijk maar weinig te vertellen heb. Toch zijn we alledrie grimmig vastberaden om eens flink los te gaan; die afhakers moesten eens weten wat ze missen!

Maar ja, natuurlijk we zijn zelf ook moe, dus al snel is ons enthousiasme uitgeblust en zitten we met een cola light aan een tafeltje, af te wachten of het nog gezellig wordt. Gelukkig constateren we ineens dat we wel degelijk wat met elkaar gemeen hebben: met z'n drieën zijn we de enige vrijgezellen van de groep. Er ontstaat een onverwacht leuk gesprek over de perikelen van groepsvakanties met koppeltjes (met maar liefst drie intra-dispuut relaties vaste prik), over de hel van datingsites en over het feit dat single zijn zoooo veel leuker is dan zo'n stomme relatie. De volgende dag pretenderen we tegenover de rest heel stoer dat we "bruut uit clubben" zijn geweest.

Het is die laatste dag snikheet. De rest gaat nog even Adidas-shoppen (wat lastig blijkt, aangezien op zondag alle winkels dicht zijn in deze 'wereldstad'). Ik besluit, samen met een vriendin die de warmte ook niet trekt, om de dag alvast door te brengen op het Hauptbahnhof, alwaar wij de airconditioning van verschillende fastfoodketens aan een grondig onderzoek zullen onderwerpen. Zo'n dag, zonder plannen, zonder verplichtingen en zonder doelen, zou eigenlijk in geen enkele vakantie mogen ontbreken.

Op de terugweg is het stil in de ICE-trein. Door de warmte, maar ook omdat iedereen gewoon even op is. Na vijf dagen rekening houden met ieders wensen en vijf dagen vreemd gesnurk naast je tolereren (of juist een vreemde elleboog in je zij, als jij de schuldige bent) willen we allemaal graag weer naar huis.

Als op Utrecht Centraal de NS een half uur vertraging heeft en daarna de “Intercity” stopt in Woerden, Bodegraven, Alphen én Lammenschans, is er geen twijfel meer mogelijk: we zijn weer in Nederland. Alsof het een mottige oude jas is, wentelen we ons in de vertrouwde ergernissen van thuis.